Column Sheila Sitalsing

Iedereen heeft het recht zich te laten uitknijpen

In godsnaam, red ons niet, verzochten drie jonge mannen die maaltijden rondbrengen voor Deliveroo zaterdag in deze krant. Want de FNV mag dan wel bij de rechter hebben afgedwongen dat ze recht hebben op een arbeidscontract en op bescherming van de cao voor beroepsgoederenvervoer, ‘wij willen de vakbond niet, we zijn gelukkig met onze whatsappgroep’, zegt de 33-jarige Parvez Hossein, student supply-chain management.

De bezorgers – die riders worden genoemd om de moderniteit van het een en ander te accentueren, want fietsend hamburgers rondbrengen is enorm innovatief – geven in het gesprek met de Volkskrant eerst hoog op van hun arbeidsomstandigheden. Want ‘ik kan werken wanneer ik wil’, en als niet-Nederlandstalige of niet-Nederlander kun je ‘er zó beginnen’, en ‘als je een vast bedrag per uur krijgt, is er niks meer aan’.

Grappig genoeg dragen ze daarna een paar ijzersterke argumenten aan vóór het collectief en georganiseerd een middelvinger kunnen opsteken naar de bovenliggende partij. Zo draait Deliveroo aan de tarieven zonder daar inzicht in te geven: ‘De tarieven gaan langzaam omlaag zonder dat ze ons erover informeren’, constateert de één. En: ‘Eerst kregen we 5 euro per order. Toen zijn ze overgestapt op een wisselend bedrag per afstand. We zeiden daar ja tegen omdat we meer konden verdienen. Maar stilletjes worden de vergoedingen lager en lager.’

Ook daagt het inzicht dat de inwisselbaarheid van de riders hun onderhandelingspositie geen goed doet: ‘Ik heb de indruk dat Deliveroo zoveel mogelijk koeriers rekruteert om vervolgens te kunnen doen wat ze willen. Als er altijd iemand is die tegen elk tarief wil werken, maakt het geen indruk meer als wij bestellingen weigeren.’

Krek. Wie geen onderhandelingsmacht heeft, is afhankelijk van de welwillendheid van de sterkste. Omdat zulke goedheid meestal wegsmelt zodra ze geld gaat kosten, rest enkel dit: genaaid worden. Niettemin willen drie van de geïnterviewden geen vast dienstverband, en geen bescherming van de cao, waardoor ze niet alleen verzekerd zouden zijn van inkomen, maar ook van pensioenopbouw en van doorbetaald vrij en ziek zijn, en waardoor ze niet zomaar op straat zouden kunnen worden gegooid bij een conflict met een superieur. Zie je wel, zegt Deliveroo, ze willen zelf niet.

Iedereen heeft het recht zich te laten uitknijpen. Wat deze bezorgers evenwel over het hoofd zien, is dat het in deze zaak niet primair om hun welzijn gaat: jonge, gezonde mannen, met een uitstekend toekomstperspectief (het gros studeert iets met een lange Engels klinkende titel en stapt straks van die fiets af). Het gaat om het welzijn van anderen, van mensen die niet de mogelijkheid hebben om business innovation te studeren en die de rest van hun leven zullen moeten rondrijden met andermans pizza in een warmhouddoos. Die een gezin te onderhouden hebben en een hypotheek af te lossen, die nooit ziek mogen worden, die alleen onbetaald vrij kunnen nemen, die geen pensioen opbouwen.

Daar is een systeem voor gebouwd, drijvend op strijd en solidariteit en risicodeling. Bedrijven die zich aan alle afspraken onttrekken, ondermijnen dit collectief waardoor het systeem verloedert.

Dat nieuwe vormen van collectiviteit nodig zijn, weet ook rider Peter Timko: ‘Om zekerheid en bescherming te verwerven is het essentieel dat werknemers zich verenigen.’ Anders is straks het enige recht op de arbeidsmarkt het recht om geheel autonoom te klagen in je whatsappgroepje.

Zekerheid? Dat willen de Deliveroo-koeriers helemaal niet. De zzp’ende fietskoeriers van Deliveroo zijn schijnzelfstandigen, oordeelde de rechtbank vorige maand. Vakbond FNV, die de zaak had aangespannen, claimt een principiële overwinning op de oprukkende platformeconomie. Maar de bezorgers zijn lang niet allemaal blij met de uitspraak van de rechter:  ‘We willen de vakbond niet. We zijn gelukkig met onze Whatsapp-groep.’

Verslaggever Joost de Vries werkte zelf een maand lang voor Deliveroo. Hij werkte vroeger altijd op vaste tijdstippen: bezorgde kranten, verkocht schepijs - maar bij Deliveroo werkt het allemaal net iets anders. ‘Nu zit ik op de fiets en verstrijkt de tijd. En ik verdien niks.’

Verhalen als die van verslaggever Joost de Vries roepen grote vragen op, stelt Sheila Sitalsing. ‘Over de manier waarop arbeid is georganiseerd. Over wie moet bijdragen aan en wie baat mag hebben bij collectieve voorzieningen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden