Nederlands belang

Idealisme helpt ons van de wal in de sloot

We kunnen voor onze buitenlandse politiek beter bij Angela Merkel te rade gaan dan bij Von der Dunk.

Angela Merkel. Beeld AP

Cultuurhistoricus Thomas von der Dunk stelde in O&D op 6 maart de vraag of de Europese Unie succesvol kan zijn in de vernietiging van Islamitische Staat, maar voegde er direct aan toe dat militaire steun aan Egypte is uitgesloten vanwege mensenrechtenschendingen. Vervelend voor Von der Dunk is dat sommige vragen minder leuke antwoorden hebben. De noodzakelijke stabiele factor in deze regio zijn Egypte, Saoedi-Arabië en Jordanië en militaire samenwerking met deze landen zorgt voor regionale stabiliteit. Nog even los van de vraag of Brussel überhaupt wel iets zinnigs kan betekenen in het Midden-Oosten.

Dergelijk halfslachtig idealisme beperkt zich overigens niet tot Von der Dunk. Ook het Binnenhof wordt overspoeld met goede bedoelingen in het buitenland die geen resultaat boeken of zelfs averechts werken. Afgelopen najaar stelde GroenLinks-leider Bram van Ojik ten aanzien van Islamitische Staat: 'bij vermoedens van genocide kan je niet werkloos toekijken', maar hij voegde hier wel aan toe dat hij dit vooral diplomatiek wil oplossen en niet militair. De centrale vraag die voorligt, is of een idealistisch wereldbeeld wel de hoeksteen van het Nederlandse buitenlandbeleid behoort zijn.

Krijn Lock werkte bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Beeld Dijkstra

Nederland Gidsland

Het alom aanwezige Nederland Gidsland vormt sinds de dekolonisatie de kern van het Nederlandse buitenlandbeleid. Nederlandse economische- en veiligheidsbelangen worden wel gediend maar zijn secundair aan het bevorderen van mensenrechten. Ondanks dat mensenrechten inderdaad een belangrijk onderdeel van de westerse beschaving vormen, resulteert dit geregeld in een zucht naar maakbaarheid die totaal niet aansluit bij de realiteit.

Vladimir Poetin is een dankbaar mikpunt van Nederlandse kritiek. Rusland is inderdaad een verre van perfect land waar de mensenrechten stevig onder druk staan. Echter, het land zal op korte termijn niet veranderen. In plaats van de realiteit onder ogen te zien ten aanzien van de crisis in Oekraïne beperken Nederlandse reacties in politiek en media zich voornamelijk tot het wegzetten van Poetin als de nieuwe Adolf Hitler. Tegelijkertijd ziet de Duitse Bondskanselier Angela Merkel de feiten onder ogen en maakt een meer realistische afweging. Met een stevig oog op het eindresultaat lukte het Merkel afgelopen weken, mede onder druk van sancties, dat beide partijen tijdelijk hun zware wapens terugtrekken.

Daarnaast zal de OSVE zorgen voor naleving middels inspecties. Als de Bondskanselier zich had beperkt tot de Nederlandse zienswijze was ze nog steeds druk met het morele vingertje te heffen. De realpolitik waar Merkel zich op baseert, zorgt voor aanmerkelijk beter resultaat dan de morele zelfgenoegzaamheid in ons land. Dat Duitsland zelf economisch belang heeft bij goede samenwerking met de Russen doet daar niets aan af.

Belangen, geen idealen

Mijns inziens is een rationeel en selectief buitenlandbeleid een noodzakelijke ontwikkeling. Als politicus weeg je immers belangen af en geen idealen. Conflicten die rechtstreeks invloed hebben op de stabiliteit van Nederland hebben daarbij prioriteit, denk aan bijvoorbeeld vluchtelingenstromen of het risico van aanslagen op ons grondgebied. Naast Irak en Syrië zal de groeiende onrust in de Sinaïwoestijn en in Libië leiden tot nieuwe problemen die rechtstreeks invloed op Nederland kunnen hebben.

Voorts speelt de praktische inzetbaarheid van militairen ook een rol. Dit betekent dat bij de bestrijding van IS zal moeten worden geleund op een sterke positie van de Nederlandse inlichtingendiensten en militair moet worden samengewerkt met landen als Egypte en Saoedi-Arabië.

Uiteraard zal er politieke aandacht blijven voor mensenrechtenschendingen in het buitenland, maar wel met het belang van 16,9 miljoen Nederlanders in het achterhoofd. Dat is geen leuke boodschap, maar wel de meest realistische. We kunnen wat dat betreft nog heel wat leren van Angela Merkel: realpolitik met een stevig oog op het eindresultaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden