Opinie Ander commentaar

Ian Buruma nam ontslag: ‘In feite capitulatie voor intimidatie in de sociale media en door de universiteitspers’

Ian Buruma publiceerde een essay van een #MeToo-dader en dat kostte hem zijn baan. Verontwaardiging alom en verontwaardiging weer daarover.

Ian Buruma, de Nederlandse schrijver die deze week opstapte als hoofdredacteur van The New York Review of Books. Beeld Getty

Deze week stapte Ian Buruma op als hoofdredacteur van The New York Review of Books. ‘Het heeft iets ironisch’, zei hij ­tegen Misha Cohen van Vrij Nederland, ‘als hoofdredacteur maakte ik een themanummer over #MeToo-daders die niet door justitie maar wel door sociale media zijn veroordeeld. En nu sta ik zelf aan de schandpaal.’

Aanleiding is een door Buruma gepubliceerd essay van de Canadese dj Jian Ghomeshi en Buruma’s interview daarna met Slate, waarin hij zei: ‘Ik heb geen idee over zijn precieze gedrag – in hoeverre er sprake was van instemming – en dat gaat mij ook niet aan.’ Ghomeshi is door 24 vrouwen beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag, inclusief slaan, bijten en wurgen; in de rechtbank werd hij vrijgesproken van ­zeven aanklachten, de achtste aanklacht werd ingetrokken na een deal over excuses en een ­belofte van goed gedrag.

Buruma zei tegen VN dat zijn uitgever hem duidelijk heeft gemaakt ‘dat de universiteitsuitgeverijen die met hun advertenties het verschijnen van The New York Review of Books mede mogelijk maken, met een boycot dreigden. ‘Ze zijn bang voor de reacties op de universiteiten, want die zijn oververhit. Het gevolg is dat ik me gedwongen voel om ontslag te nemen – in feite capitulatie voor intimidatie in de sociale media en door de universiteitspers.’

De verontwaardigde Nederlandse Twitterreacties lieten niet lang op zich wachten. ‘De walgelijke sensitieve hypocrisie van literair Amerika. En intussen Philip Roth als heilig zien’, reageerde schrijver Pieter Waterdrinker. ‘Heel ernstig’ (Arend Jan Boekestijn); ‘Jammer’ (H.M. van den Brink). ‘De semi-religieuze hysterie in de media en op universiteiten in de VS ontstond na de afbraak door linkse intellectuelen, zoals Buruma zelf’, aldus Leon de Winter. ‘Nu vreet deze ­revolutie haar wegbereiders op.’

In zijn zondagstuk voor de Volkskrant schrijft Geerten Waling over ‘onbedwingbare krachten’ die #MeToo los­maakt: ‘Onschuldigen worden aan de ­digitale schandpaal genageld waar ze voor eeuwig worden gebrandmerkt, terwijl de échte schandalen verdrinken in een zee van ongerichte verontwaardiging. Zo wordt de erfenis van #MeToo een kluchtige parodie op Kafka.’ Laten we niet vergeten, eindigt Waling, ‘dat een beweging als #MeToo niet alleen gerechtigheid brengt, maar dat zij ook de puriteinse scherpslijperij introduceert die in Amerika is uitgegroeid tot een virtuele guillotine. Die valbijl doodt reputaties, allereerst, maar nekt ook alle nuance, en uiteindelijk (…) een vrije, open samenleving.’

Een topless vrouw wordt aangehouden als ze protesteert tegen de vrijspraak van Jian Ghomeshi, die werd beticht van seksueel geweld. Beeld Reuters

De ‘onvermijdelijke’ val van Ian Buruma in het #MeToo-debat

Opvallend afwezig, in de progressieve intellectuele Amerikaanse media de afgelopen dagen, was iemand die het opnam voor de gevallen wapenbroeder Ian Buruma. De Nederlandse hoofdredacteur van The New York Review of Books zag zich woensdag gedwongen op te stappen nadat ophef was ontstaan over een stuk waarin een auteur beschreef hoe hij persoonlijk had geleden onder beschuldigingen van seksueel geweld.

In de VS vallen er behalve (vaak mannelijke) verontwaardiging, ook andere geluiden te beluisteren. Ten eerste journalistieke kritiek op de publicatie van Ghomeshi’s essay, dat vol fouten zou staan (zie bijvoorbeeld de factcheck op Canadalandshow.com). Zoals verwoord door Jay Rosen, mediagoeroe aan New York University: ‘Als je iets gaat publiceren dat provocerend is en een oneerlijke stilte doorbreekt over een onderwerp, kun je er maar beter voor zorgen dat het om een geweldig geschreven essay gaat, dat eerlijk de waarheid zoekt… en klopt.’

De hardste kritiek komt van vrouwelijke journalisten die wijzen op de backlash tegen de #MeToo-beweging die steeds meer ‘ik-ben-zielig’-verhalen op­levert van beschuldigde mannen. ‘Waar Buruma zich zorgen over maakte was de ‘sociale schande’ die niet-veroordeelde mannen te beurt valt’, schrijft Mari Uye­hara voor GQ. ‘Met andere woorden het slachtofferschap van de mannelijke dader, niet van de 24 vrouwen die claimden dat hij hen had aangevallen. Dat klinkt als de rechter die de bekende zwemmer Brock Turner, die een bewusteloze vrouw aanrandde, tot slechts zes maanden veroordeelde omdat het anders een ‘grote impact’ op zijn leven zou hebben. En de impact op het leven van de slachtoffers? Wie kan dat wat schelen?’

Megan Garber in The Atlantic vindt Buruma’s uitspraken ‘instructief voor de werking van empathie in een wereld van morele bijziendheid. Hoe voelt de beroemde man, het teleurgestelde slachtoffer van de chaos en wreedheid van #MeToo zich? De vrouwen raken uit zicht, totdat ze helemaal uit het verhaal verdwijnen.’

Sinds #MeToo uitbrak ‘hebben we elf maanden geluisterd naar de slachtoffers van seksueel geweld, meest vrouwen’, constateert Jia Tolentino in The New ­Yorker. ‘Dit is een totaal ongebruikelijke situatie in de geschiedenis van de mensheid en nu zijn er krachten aan het werk om het universum weer in balans te brengen. Vrouwen hebben hun ‘moment’ ­gehad. Nu doet de mannelijke zwaartekracht zijn werk en trekt onze aandacht naar de plek waar ze getraind is te blijven hangen: de heldenreis van mannen.’  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.