Hülya Çigdem deed afstand van haar Turkse paspoort

Als Hülya Çigdem in Turkije met haar familie over politiek praat, moeten de telefoons de kamer uit. Er heerst angst om openlijk te discussiëren over Erdogan. Çigdem, die afstand deed van haar Turkse paspoort, is somber. 'Ik vrees het ergste voor Turkije.'

'Tot de dood van Erdogan zal Turkije geen andere president kennen', voorspelt Hülya Çigdem. Beeld Aurelie Geurts

'Jammer dat je straks zult branden in de hel', zei haar moeder tegen Hülya Çigdem, als slotstuk van de discussie. Geen moslim meer, van alle geloof gevallen, dat deed haar ouders in het thuisland Turkije pijn. Vader zwijgt erover. Moeder heeft er vooral veel om gehuild.

Hülya Çigdem (42) kwam in 1991 op 15-jarige leeftijd als importbruid naar Nederland. Ze trok in bij haar schoonouders in Tilburg en kreeg binnen een jaar een dochter. Ze werkte in een naaiatelier, was doodsbang voor haar schoonmoeder die over haar waakte. En zo waren er in dat gezin nog een inwonende broer en zijn overgevlogen bruid.

Nu is Hülya Çigdem allang geen 'import' meer. De jonge vrouw die in het hart van de Turks-Brabantse gemeenschap bekneld zat, heeft zich losgerukt. Met hem. Ze hebben naast hun geloof ook het Turkse staatsburgerschap opgegeven. Hij om niet in dienst te hoeven, zij om in 2006 te kunnen stemmen bij de Kamerverkiezingen. Ze zag hoe de integratie van Turken mislukte, hoe ze bij elkaar bleven klitten. Zij wilde stemmen op de vrouw die dat begreep: Ayaan Hirsi Ali.

Al jaren leven ze nu in Goirle, vlak onder Tilburg. Ze zijn smoorverliefd en hun dochter is al vijf jaar de deur uit. Samen runnen ze een garage, de 'Autodokter Goirle'. Daarnaast is Çigdem columnist voor het Brabants Dagblad. In hun straat zijn ze de enigen van Turkse komaf. Het voelt als één rij vrienden. Leve de integratie.

Hülya Çigdem - ze voert zijn achternaam - geniet enige bekendheid vanwege haar autobiografie, De Importbruid, een paar jaar later gevolgd door De val van Mehmet, over Turken in de Tilburgse wietteelt, waarin tientallen miljoenen omgaan. Dat laatste onderwerp ligt supergevoelig. Vijftien jaar geleden werd op zolder huis aan huis gekweekt. Çigdem sprak haar landgenoten erop aan. Ze werd hierdoor veel meer dan dat enfant terrible, zonder risico was dit niet.

U kwam op uw 15de naar Nederland. Hoe kijkt u hierop terug?

'25 jaar geleden hadden bijna alle Turkse jonge mannen een importbruid. Over het algemeen zijn het geen gelukkige huwelijken. De overgang is te groot. Je bent beiden Turks, maar toch kom je uit een ander land. Ahmet en ik hebben ontzettend veel geluk gehad. Ik wilde weg bij mijn ouders, vond Nederland spannend en dacht: ik neem de eerste de beste.

'Ahmet is onder druk gezet om met mij te trouwen. Zijn familie heeft vijf dagen op hem ingepraat, uiteindelijk zei hij: oké, ik trouw wel met haar. Maar hij had gehoopt dat ik nee zou zeggen. Nu kun je door regelgeving niet meer zo makkelijk je bruid naar Nederland halen. Het is goed dat het een stuk moeilijker is gemaakt.'

Volgt u alles wat in Turkije gebeurt?

'Op de voet, als er iets belangrijks gebeurt. Tot ergernis van mijn man, omdat er facturen blijven liggen, of een auto-onderdeel moet worden uitgezocht. Hij heeft een zaak te runnen. Ik ook, maar ik kan me iets meer veroorloven als ik achter de computer zit. Na de couppoging was ik twee weken van slag en kon ik alleen maar het Turkse nieuws volgen. Al die doden op straat. Dat waren burgers, hè. Ik heb lijken gezien die helemaal uit elkaar lagen, tanks hadden over mensen heen gereden. Dat zie je alleen op internet en kom je verder nergens tegen. Ik was kapot.

'Veel familieleden wonen in Ankara. Ik ben daar geboren. Ik was er in september nog op bezoek. Dan hoor je uit de eerste hand hoe de straaljagers over de stad vlogen, hoe bang ze allemaal waren. Turkije heeft een geschiedenis met coups, maar nooit vielen er zo veel burgerslachtoffers. Het eigen leger schiet je dood! Jij hebt als burger die tanks betaald! Dat hou je niet voor mogelijk.'

Hoe gaat het met uw familie? Maken zij zich zorgen over het Turkije na zondag?

'Ze hebben het moeilijk. Mijn neef is een maand na de coup opgepakt en aangeklaagd vanwege vermeende Gülensympathieën, en zit nog steeds vast. De aanklacht hebben we nog niet gezien, maar hij wordt verdacht van terrorisme. Daar geloof ik niets van. Er zitten 42 duizend mensen vast in afwachting van hun proces. Ik moet voorzichtig zijn.'

Bent u bang om naar Turkije te gaan? Er worden daar Turkse Nederlanders tegengehouden.

'Ik heb alleen een Nederlands paspoort, dat is een groot verschil. Maar ik zou er niet meer naartoe gaan als mijn familie er niet zou wonen. Dan zou ik denken: stik erin, jullie verpesten de republiek. In Turkije zijn nu velen bang om Erdogan te bekritiseren. Gebeurt dat als ik bij mijn ouders ben, dan moeten iPads en telefoons naar buiten, de kamer uit.'

Klopt het beeld dat tegenstanders van Erdogan zich ook hier nauwelijks durven uiten?

'Ik ben laatst zomaar in twee Whatsappgroepen van ruim 250 mensen toegevoegd. Het is bizar, ik heb er niet om gevraagd en ik weet niet hoe ze aan mijn nummer komen. Ik ken de beheerder ervan niet. Journalisten en vooraanstaande Turken houden zich stil of verlaten de groep, zoals ik. Mensen roepen dat we op Denk moeten stemmen. Als je post: 'Hoe komen jullie aan mijn nummer?', wordt dat beschouwd als zeuren. Ik heb de groepen verlaten.'

Voelt u zich geïntimideerd?

'Ik ben eerder bezorgd en voorzichtig vanwege mijn neef.'

In 2006 koos u voor de Nederlandse nationaliteit. Waarom niet twee paspoorten?

'Ik had voor mijn 16de niet in Nederland gewoond, dus dat kon niet in mijn geval. Ik moest kiezen. Eerst dacht ik: ik wil hier wel een toekomst, maar ik blijf ondertussen Turkse. Maar naarmate ik verder integreerde, ging ik me ergeren aan hen die dat weigerden te doen. Dat heeft deels te maken met het integratiebeleid van de linkse politici. Beleid bepaalt in de praktijk hoe je je opstelt in de samenleving. In Tilburg leefde ik in één enclave met landgenoten, het was Turks grondgebied.'

Is de integratie van Turkse Nederlanders definitief mislukt?

'Ik had gehoopt dat die al bij de tweede generatie zou zijn geslaagd, maar dat is niet zo. Het merendeel heeft eenvoudige beroepen. De luxe waarvan ze in Turkije droomden konden ze in Nederland onmogelijk realiseren. Waarom denk je dat die wietteelt hier zo populair werd? In Tilburgse volkswijken zagen zij hoe bij de buren dikke Mercedessen voorreden. Een kennis vertelde hoe er in zijn straat in Tilburg, toen hij een jaar of 18 was, in het donker een vrachtwagen de straat in kwam en dat de allochtonen daar hun vuilniszak met wiet inleverden. Dat is nog maar dertig jaar geleden.'

U schreef in uw column: jarenlang hebben mijn schoonouders mijn integratie in de weg gestaan.

'Ja, zij bepaalden hoe wij moesten leven. Zij vonden het 'not done' dat wij vrij wilden zijn. Dat paste niet in de Turkse cultuur. Ik was 21 toen ik met mijn man en onze dochter een eigen huis kreeg. Toen wij vertrokken, werden we er in de Turkse gemeenschap op aangesproken: hoe durven jullie je ouders in de steek te laten? Terwijl ze harstikke gezond en jong waren.'

De nog jongere generatie denkt daar in groten getale net zo over. Hoe kan dat?

'Het is als ouders die hun kinderen slaan. Die kinderen gaan vaak ook weer hun kinderen slaan. Het zijn mechanismen waar maar weinigen van loskomen. Het wordt eerder erger. Ik zie overal jongeren die een heimwee ontwikkelen naar een land dat ze alleen van vakanties kennen.'

De meeste Turkse Nederlanders genieten een dubbele nationaliteit. Wat vindt u daarvan?

'Dubbele nationaliteit leidt tot stagnatie van integratie. De Nederlandse overheid moet zijn burgers voor de keuze stellen. Kies je voor het Nederlanderschap, dan moet je je Turkse paspoort opgeven. Er zijn grote groepen die zelfs moeite hebben met het begrip Turkse Nederlander. We zijn Turk, of Marokkaan. Je zag de belichaming bij die protesten in Rotterdam: 'wij zijn Turken'.

'Aan de ene kant verwijten ze Nederland dat ze worden aangesproken op hun achtergrond, aan de andere kant staan ze te zwaaien met Turkse vlaggen. Ik snap dat niet en vraag me af: verdienen deze mensen, die in Turkije voor een dictator zijn, hun bevoorrechte positie in Nederland? Kun je überhaupt daar voor een rechtse koers zijn en hier op linkse partijen stemmen? Ik vind dat niet rijmen.'

Vond u het terecht dat de Turkse ministers hier vorige maand werden tegengehouden?

'Ik vind dat Nederland goed heeft opgetreden. Jammer dat het uit de hand liep, maar het is nodig om een streep te trekken. Erdogan kreeg het deksel op zijn neus, al kwam dit hem en Rutte uitstekend uit.'

Eerst was het de couppoging, nu is er het referendum dat tot tweespalt leidt in de Turkse gemeenschap. Wat merkt u hiervan?

'Er is spanning in Turkije, maar ook in families. Mijn schoonfamilie bestaat uit aanhangers van de AK-partij van Erdogan. Net als een deel van mijn familie in Turkije. Dat gold lange tijd ook voor mij. Als ik in Turkije kwam, zag ik nieuwe gebouwen, nieuwe bruggen. Mijn vader, die vrachtwagenchauffeur was, raakte niet uitgepraat over al die mooie wegen. Iedereen had het goed. Mijn ooms konden een nieuwe auto kopen, en mijn zwager die leraar is een eigen huis. Dat was daarvoor onbestaanbaar.

'Mijn oogkleppen vielen af bij de protesten en rellen in 2013. Door het geweld dat Erdogan daar gebruikte, wist ik: jouw houdbaarheidsdatum is verstreken. Ik kreeg ruzie met mijn familie. Als ik probeerde uit te leggen dat die demonstranten gelijk hadden, zei mijn vader: ze worden opgejut door buitenlandse mogendheden. Mijn zussen noemden me nog net geen terrorist. Pas nu begint bij ze door te dringen dat ik het toen toch beter heb gezien dan zij.'

Hoe wordt door de Turkse gemeenschap hier naar u gekeken?

'Sommigen vinden het goed wat ik doe en zeg, maar Turken die vinden dat ik hen in een kwaad daglicht stel laten luider van zich horen. Mijn man is daarin wat nuchterder en zegt dan: daar moet je niet in investeren.'

Hoe ziet u de toekomst van uw geboorteland, ongeacht de uitslag van dit referendum?

'Tot de dood van Erdogan zal Turkije geen andere president kennen. In 2019 zijn er verkiezingen, dan mag hij geloof ik nog twee termijnen, maar ik betwijfel of hij daar genoegen mee neemt. Turkije is daarmee terug in de Ottomaanse tijd: één man beslist over de toekomst van een heel volk. En veel Turken vinden dat prima. Die denken: de Ottomaanse tijd was de tijd waarin wij zegevierden. Ze dromen ervan dat Turkije weer een groot rijk wordt, dat de bevriende Turkse staten, Syrië, Irak en Egypte onder Turkse invloed staan. Ik ben daarom heel somber over het land en vrees het ergste.'

Lees verder

Alles wat u moet weten over het Turkse referendum
Bijna twee op de drie Turkse Nederlanders steunt het beleid van president Erdogan. Een grote meerderheid veroordeelt de rol van Nederland in de diplomatieke rel met Turkije. Dit blijkt uit onderzoek in opdracht van de Volkskrant. Lees hier alles wat u over het onderzoek en het Turkse referendum moet weten.

Angst voor 'arm van Erdogan' verstikt Turkse Nederlanders
Turkse Nederlanders die tegen Erdogan zijn, durven zich amper nog te uiten. Ze worden uitgemaakt voor landverrader of erger. Anoniem vertellen ze over de spanningen in de Turkse gemeenschap. (+)

Meeste Turkse Nederlanders steunen beleid Erdogan, vooral jongeren enthousiast
Hoe denken Turkse Nederlanders over de diplomatieke rel tussen het land waar ze wonen en dat waar zij, of hun ouders, vandaan komen? De Volkskrant liet het peilen. De uitkomst kan verontrusten. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden