House of Cards went ons aan keiharde politici

Het 5de seizoen van House of Cards staat online. Beïnvloedt de hitserie ons beeld van de politiek?

Boudewijn Steur, historicus en werkzaam bij het ministerie van BZK:

'Televisieseries en films bepalen onze opvattingen over het politieke systeem. Dat we continu geconfronteerd worden met het Amerikaanse kiessysteem beïnvloedt onze ideeën of we een gekozen burgemeester moeten hebben. Ook krijgen we lessen mee over slecht en goed beleid. Tot slot beïnvloedt tv onze ideeën over goed leiderschap.

In House of Cards zien we een politicus die uit is op macht. Dat resoneert bij ons idee dat politici niet te vertrouwen zijn en enkel uit op eigen gewin. De held in de serie bestrijdt niet het kwaad, maar is de slechterik. We worden meegenomen in Underwoods overwegingen om voor zichzelf te kiezen en krijgen daar meer begrip voor.

Hoewel Kevin Spacey wel erg ver gaat, geeft de serie een realistischer inkijk in hoe politici handelen dan series waarin zij hun eigenbelang opzijschuiven. Niemand vindt dat tegenwoordig nog geloofwaardig. Ik vind het bovendien fascinerend dat wetenschappers, maar ook journalisten, ervan uitgaan dat de motieven van politici puur zijn. Er is te weinig aandacht voor eigenbelang.

Recensie seizoen 5

Lees hier de recensie van het vijfde seizoen van House of Cards.

Een serie als House of Cards normaliseert bepaalde zaken. Zo zie je in het eerste seizoen dat Underwood zijn partijgenoten niet probeert te overtuigen met inhoudelijke argumenten maar hen juist onder druk zet in het belang van de Democratische partij. We zien een president die, ongeacht de consequenties, dingen voor elkaar krijgt. Die stijl zal mensen aantrekken en worden ervaren als een frisse wind.'

Als we het hebben over de invloed van cultuur op de kiezer, is het Palmer-effect van belang, naar de fictieve president David Palmer. Hij was in 2000 hét voorbeeld van een succesvol Afro-Amerikaanse leider. Dat heeft bijgedragen aan de normalisatie van een zwarte president waardoor veel mensen op Obama hebben gestemd. Nu ze met Underwood een leider hebben gezien die uit is op macht, is het niet vreemd dat mensen zijn gaan stemmen op Donald Trump.'

Pieter Hilhorst, politicoloog, auteur van De belofte:

'House of Cards beïnvloedt onze opvatting over politiek niet. Een media-uiting kan niet direct ons denken bepalen. Het bevestigt enkel het idee dat mensen over politiek hebben. Daarvan zijn verschillende verbeeldingen mogelijk. In Griekse tragedies staan dilemma's centraal en de omgang met het noodlot. In House of Cards wordt de politiek juist weergegeven als een slangenkuil, het is Machiavelli ten top. Dat bevestigt veel mensen in hun cynisme, in hun idee dat politiek niet over moraal gaat, maar over het veroveren van macht.

Mensen houden hardnekkig vast aan hun oordeel. Hersenonderzoek laat zelfs zien dat wij genot ervaren als we een uitweg vinden in een confrontatie met iets dat niet past bij ons beeld van een politieke leider. Mensen kunnen van mening veranderen, maar niet snel door één bepaald gegeven.

Het mooie van House of Cards vind ik de onvoorspelbaarheid van de politiek. Het personage Underwood zegt in de serie: 'Als de tafel op een bepaalde manier gedekt is, kun je het maximale uit de gegeven situatie halen of de tafel omver gooien en alles anders doen.' Die onvoorspelbaarheid wordt subliem bespeeld. In die zin bevestigt de serie mijn wereldbeeld dat politiek gaat over creativiteit. Het is niet de kunst van het mogelijke, maar de kunst om waar te maken wat onmogelijk lijkt.

Trump is iemand die zich niet houdt aan ongeschreven regels en niet maalt om een leugen. Dat maakt de politiek onvoorspelbaarder. De werkelijkheid is de laatste tijd onwerkelijk geworden. Dat is fascinerend. Dat geldt voor Trump en voor House of Cards. Maar ik geloof niet dat de Netflix-serie een accuraat beeld geeft van hoe politiek werkt. De serie toont politici die alleen maar uit zijn op macht en geen idealen hebben. Dat geeft een zwarter beeld van de werkelijkheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden