Weblog

Houd u vast: u bent een geboren (...)-stemmer

Er zijn steeds meer bewijzen dat biologische factoren van invloed zijn op onze politieke geaardheid en ons stemgedrag, weet Mark van Vugt. 'Of we op de SP, PvdA, VVD, CDA of SGP stemmen ligt deels bij onze geboorte al vast.'

Beeld anp

De strijd om de kiezer is begonnen. Vorige week ontving ik de kandidatenlijst voor de verkiezing van de raad in de gemeente waar ik woon, Hilversum. Er doen liefst elf partijen mee, waaronder naast de traditionele landelijke partijen ook lokale partijtjes als Hart voor Hilversum, Leefbaar Hilversum en Hilversum 1. De namen van de kandidaten zeggen me niets, en ik weet ook niet waar de partijen in mijn gemeente precies voor staan. Ik denk dat dit opgaat voor veel kiezers. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat ons stemgedrag vaak niet erg beredeneerd is. We laten ons tijdens verkiezingen in belangrijke mate leiden door onze intuïtie, onze gut feeling.

Genetisch aspect
Wat met name telt is of onze indruk waar een partij staat in het politieke spectrum van rechts naar links, van conservatief naar liberaal/progressief. Er zijn steeds meer bewijzen dat biologische factoren van invloed zijn op onze politieke geaardheid en ons stemgedrag. Met zo'n bewering had je bij Hugo Brandt Corstius niet aan hoeven komen!

Allereerst laat neurologisch onderzoek zien dat de hersenen van politiek geïnteresseerde mensen meer activiteit vertonen in gebieden die te maken hebben met emotie dan niet-politiek geïnteresseerden, wanneer beide groepen kijken naar de gezichten van bekende politici.

Verder weten we dat er een genetisch aspect aan ons stemgedrag zit. Onderzoek onder eeneiige tweelingen die gescheiden van elkaar zijn opgegroeid - in verschillende gezinnen - toont aan dat die er vaak dezelfde politieke opvattingen op nahouden. Als de een voor abortus en pro-inkomensnivellering is, dan is de kans groot dat de ander dat ook is, in vergelijking met niet-identieke tweelingen die samen of gescheiden zijn opgegroeid. Dit resultaat onderschrijft nog steeds de gedachte dat jouw politieke opvattingen worden beïnvloed door die van je ouders, maar de invloed is genetisch en wellicht minder bepaald door wat je van je ouders leert.

Stemmen met je eierstokken?
Ten slotte is uit recent Amerikaans onderzoek van evolutionair psychologen gebleken dat hormonale factoren kiesgedrag kunnen beïnvloeden. Deze studie, die werd uitgevoerd tijdens de laatste presidentsverkiezingen in de VS, deed nogal wat stof opwaaien: de suggestie was dat 'vrouwen met hun eierstokken politieke keuzes maakten'. CNN schreef er een story over, maar trok die na veel kritiek weer in.

De evolutionair psychologen ondervroegen 500 vrouwen die niet aan de pil waren naar hun politieke opvattingen. Deze vrouwen gaven eerst aan of ze single waren of een relatie hadden (getrouwd, samenwonend). Vervolgens gaven ze op wat de laatste dag van hun menstruatie was en hun gemiddelde cycluslengte. Op basis van deze informatie berekenden de onderzoekers of de vrouwen in een vruchtbare periode zaten (dag 7-14, waar de conceptie het meest waarschijnlijk is in het geval van geslachtsgemeenschap) of niet (dag 17-25, waar bevruchting in het geval van geslachtsgemeenschap onwaarschijnlijk is).

Ten slotte beantwoordden de vrouwen diverse vragen over sociaal-politieke kwesties (zaken als de houding tegenover abortus en marihuana) en economisch-politieke kwesties (bijvoorbeeld progressieve belastingen en privatisering van de sociale zekerheid). Ook rapporteerden zij hun voorkeur voor de progressieve kandidaat Obama of de meer conservatieve Romney

 
Eeneiige tweelingen hebben vaak dezelfde politieke opvattingen, of ze nu samen of apart zijn opgegroeid.
Mark van Vugt
Barack Obama Beeld epa

Alleenstaande vrouwen bleken een meer liberale politieke houding te hebben (zowel in de richting van sociaal als van economisch beleid) dan vrouwen met een vaste relatie. Voor de sociaal-politieke kwesties bleken de alleenstaande vrouwen die in de meest vruchtbare fase van hun cyclus zaten, het meest progressief. Dit patroon was exact omgekeerd voor samenwonende vrouwen: in de meest vruchtbare fase van hun cyclus waren ze politiek conservatiever dan in de niet-vruchtbare fase.

Dit was ook te zien in hun voorkeur voor Obama of Romney. De sterkste voorkeur voor Obama (87 procent) werd vastgesteld onder alleenstaande vrouwen in de vruchtbare fase - het was 74 procent bij alleenstaande vrouwen in de niet-vruchtbare fase. Romney kreeg meer stemmen (40 procent) van samenwonende vrouwen die in de vruchtbare fase van hun cyclus zaten (versus 33 procent bij samenwonende vrouwen in de niet-vruchtbare fase). De onderzoekers schrijven dit verschil toe aan seksuele belangen. Alleenstaande vrouwen zijn in hun vruchtbare fase gebaat bij keuzevrijheid wat betreft partner en leefstijl en daar past een linkse politieke opvatting het beste bij. Getrouwde vrouwen hebben juist meer baat bij zekerheid en stabiliteit qua gezin en omgeving. Ze kiezen dus minder progressief en meer conservatief wanneer de kans het grootst is dat ze een kind kunnen verwekken.

Churchill
Kortom, wanneer we op 19 maart gaan stemmen moeten we ons realiseren dat of we op de SP, PvdA, VVD, CDA of SGP stemmen deels bij onze geboorte al vastligt. Uiteraard kan die aangeboren voorkeur versterkt of verzwakt worden door de omgeving waarin we opgroeien, maar als iemand dezelfde politieke opvattingen heeft als zijn of haar ouders, kan de invloed weleens genetisch zijn. Daarnaast zijn er - althans voor vrouwen - hormonale factoren die bepalen of je, op het moment dat je in het stemhokje staat, meer links of meer rechts zal kiezen.

Winston Churchill wees er op dat politieke keuzes tijdens iemands leven kunnen verschuiven: 'Laat me een jonge conservatief zien, en ik toon je iemand zonder hart. Toon mij een oude socialist, en ik zal je iemand zonder hersens laten zien.' Maar het lijkt er steeds meer op dat wat voor criminaliteit geldt - zie de Buikhuisen-affaire - ook voor politieke opvattingen opgaat: onze politieke kleur ligt diep verankerd in onze biologie.

Mark van Vugt (1967) is evolutionair psycholoog en hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Voor Vonk, het zaterdagse achtergrond- en opiniekatern van de Volkskrant, blogt hij geregeld over de 'vreemde, buitenissige en saillante aspecten van menselijk gedrag'. Hij is op Twitter te volgen via @ProfMarkvugt.

Mark van Vugt Beeld Els Zweerink
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.