Opinie

Houd rechtspraak Centrale Raad van Beroep bij elkaar

De rechtspraak van de Centrale Raad van Beroep verdient te worden voortgezet zonder versnippering.

De Centrale Raad van Beroep is de hoogste bestuursrechter op het gebied van de sociale zekerheid en het ambtenarenrecht. Beeld anp

Het wetsvoorstel tot reorganisatie van de hoogste bestuursrechtspraak is funest voor de rechtseenheid en de rechtszekerheid in het sociale zekerheidsrecht. De voorgestelde opheffing van de Centrale Raad van Beroep en spreiding van zijn rechtspraak over de vier gerechtshoven leidt tot verwatering van kwaliteit, vernietiging van kennis en hogere kosten voor alle bij zijn rechtspraak betrokken burgers en bestuursorganen.

De Centrale Raad van Beroep is de hoogste bestuursrechter op het gebied van de sociale zekerheid en het ambtenarenrecht. Het regeerakkoord van 2012 zegt dat de rechtspraak van de drie hoogste bestuursrechters, de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het bedrijfsleven, moet worden samengevoegd. In plaats daarvan blijft volgens het wetsvoorstel de rechtspraak bij de Raad van State behouden en worden de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het bedrijfsleven opgeheven. De zaken van het College gaan naar de Raad van State en die van de Centrale Raad van Beroep naar de gerechtshoven.

De rechters van de Centrale Raad van Beroep zijn intens bezorgd over de gevolgen. Daarom vragen zij de Staten-Generaal dit voorstel in deze vorm niet te aanvaarden. Zij beseffen dat het in een rechtsstaat ongebruikelijk is dat rechters zich publiekelijk uitspreken over voorgestelde wetgeving. Toch zien zij geen andere weg nu de regering zich niets gelegen laat liggen aan unanieme adviezen dat de sociale zekerheidsrechtspraak in hoger beroep bijeen moet blijven. Deze adviezen zijn van uitvoeringsorganisaties, de rechterlijke macht en de sociale advocatuur.

Uiteenlopende uitspraken

Het opsplitsen van de rechtspraak van de Centrale Raad van Beroep heeft desastreuze gevolgen: verlies aan kwaliteit van rechtspraak, rechtsongelijkheid, rechtsonzekerheid en hogere kosten door langere procedures. Het sociale zekerheidsrecht is ingewikkeld en wetswijzigingen volgen elkaar in hoog tempo op. Spreiding van kennis en ervaring over vier gerechtshoven leidt onherroepelijk tot verwatering van kwaliteit. Het betekent namelijk dat rechters meer verschillende soorten zaken moeten gaan behandelen. Hierdoor wordt ingeleverd op specialistische kennis en vaardigheid. Om te vergelijken met het medisch domein: de oogarts gaat ook hart- en vaatziekten behandelen. Daarom is het van belang dat de rechtspraak over de sociale zekerheid in hoger beroep geconcentreerd blijft bij één gespecialiseerde rechter.

De Centrale Raad van Beroep onderscheidt zich juist door organisatorische borging van kwaliteit en kennis. De behandeling van zaken, de bejegening van partijen en het juridisch hoogwaardige niveau van zijn uitspraken worden zeer gewaardeerd. In 2014 kwam de Centrale Raad van Beroep bij een klanttevredenheidsonderzoek zelfs als hoogst gewaardeerd rechterlijk college uit de bus.

Verder leidt de verdeling van de zaken over vier gerechtshoven zeker tot uiteenlopende uitspraken. Uiteenlopende rechtspraak over de sociale zekerheidswetgeving kan in cassatie niet worden gerepareerd, omdat bestuursorganen op grond van die wetgeving veel vrijheid hebben. Veel rechtszaken gaan daarom over de vraag of de wet in het concrete geval juist is uitgevoerd. In cassatie kan alleen maar over onjuiste wetsuitleg worden geklaagd. Indien toch in cassatie wordt gegaan zijn langere procedures en langduriger rechtsonzekerheid voor burgers en bestuurs-organen het gevolg. Naar schatting zal het gemiddeld drieënhalf jaar duren voordat partijen zekerheid hebben. Veel rechtszaken bij de Centrale Raad van Beroep gaan over bijstand, arbeidsongeschiktheid, AOW en werkloosheid. Veel andere zaken gaan over het toekennen van zorg op grond van de wet Langdurige Zorg of de wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015. Verlenging van procedures is niet toelaatbaar als het gaat om de bestaanszekerheid en zorg voor mensen die op sociale zekerheid zijn aangewezen. Voor de uitvoeringsorganen betekent het dat het nog langer duurt voor er duidelijkheid is of hun beleid de rechterlijke toets doorstaat.

Geen fundamentele discussie

Langere procedures leiden ook tot hogere kosten. Juist voor de kwetsbare, financieel minder draagkrachtige groep waarvoor de sociale zekerheid is bedoeld, is kostenstijging niet aanvaardbaar. Door de langduriger procedure zal mogelijk door bestuursorganen te vergoeden schade navenant zijn toegenomen. Ook zullen de kosten van door de overheid gefinancierde rechtsbijstand stijgen.

De conclusie is dat het nu ingediende wetsvoorstel onvoldoende is doordacht. Een fundamentele discussie over dit wetsvoorstel, dat de kern van de rechtsstaat raakt, is tot nu toe niet gevoerd. Het kabinet benoemt niet welke concrete problemen bij de huidige organisatie van de hoogste bestuursrechtspraak moeten worden opgelost en doet niets met de adviezen uit de consultatieronde.

Als dit geen reden is het wetsvoorstel te verwerpen, moeten de onaanvaardbare gevolgen ervan in ieder geval worden weggenomen door wijziging of amendering ervan. Dit kan door de rechtspraak van de Centrale Raad van Beroep op te dragen aan een nieuw vijfde - bestuursrechtelijk - gerechtshof. Hierdoor wordt ook bespaard op verhuiskosten, andere transitiekosten en een geldverslindend reorganisatietraject.

De Centrale Raad van Beroep bestaat sinds 1903 en is de oudste hoger- beroepsrechter van de bestuursrechtspraak in Nederland. Hij is in het leven geroepen om in hoger beroep te beslissen in geschillen over de eerste sociale zekerheidswet, de Ongevallenwet 1901. Zijn rechtspraak over de huidige sociale zekerheid en het ambtenarenrecht verdient te worden voortgezet zonder te worden versnipperd.

Ronald van Male, Herman Rottier, Sandra Lange en Marianne Wagner Namens de 49 rechters van de Centrale Raad van Beroep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.