Opinie

Houd de wetenschap autonoom

Met de Nationale Wetenschapsagenda dreigen vooral ondernemers aan de haal te gaan. Dat leidt tot wantrouwen van het publiek in de wetenschap.

Minister Bussemaker van OC&W in gesprek met studenten. Beeld ANP

Het kabinet wil de burger betrekken bij de wetenschap. Of liever, het wil dat de burger bepaalt wat de wetenschap doet. De Kenniscoalitie ontwikkelt in opdracht van minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen een Nationale Wetenschapsagenda die voor de komende jaren zal voorschrijven op welke thema's en onderzoeksvragen de wetenschappers zich moeten richten.

De Nationale Wetenschapsagenda wordt gepresenteerd als een initiatief om de burger te laten meepraten over de invulling van wetenschappelijk onderzoek in ons land. Het lijken echter vooral de ondernemers die een vinger in de pap willen hebben.

Extra onderzoeksgeld

Als er één manier is om het publieke vertrouwen in de wetenschap te verprutsen, is het wel deze aan te vleien tegen het bedrijfsleven, stelt Maarten Keulemans in Sir Edmund (4 april). Vijf jaar geleden maakte men al duidelijk in een Eurobarometer dat de wetenschap te afhankelijk was van de industrie. 75 procent zei dat onderzoek met publiek geld zou moeten worden betaald, ook als het onderzoek geen direct nut heeft.

Mocht er extra onderzoeksgeld komen, dan zou 80 procent dat overmaken naar een universiteit en slechts 14 procent naar de industrie. De 'burger' wordt dus door de politiek gebruikt als koosnaam voor de ondernemer, want de daadwerkelijke burger wil het onderzoek bij de universiteiten laten.

Een voorgeschreven wetenschapsagenda geeft blijk van wantrouwen jegens onderzoekers. Het doet denken aan vroeger tijden, vóór 1809, het jaar waarin Wilhelm von Humboldt eenheid van onderzoek en onderwijs tot een grondprincipe van de universiteit maakte.

Schools, conservatief en dogmatisch

Daarvoor was het universitair onderwijs schools, conservatief en dogmatisch. Het wetenschappelijke onderzoek werd gedaan buiten de universiteit, door begaafde amateurs, vreemde snuiters, soms zelfs zonder universitaire vooropleiding. Zij waren het gespuis van de intellectuele gemeenschap en soms zelfs potentieel gevaarlijk vanwege hun afwijkende denkbeelden.

Met dat gespuis bedoel ik onder anderen Galileo Galilei, René Descartes, John Locke en Jean-Jacques Rousseau, die ten tijden van hun baanbrekende ontdekkingen en inzichten geen van allen deel uitmaakten van een universiteit. Laten we vooral niet vergeten dat zij, door zich niet te laten leiden door dogma's - of agenda's - de fundamenten van onze kennis hebben gelegd.

De wetenschap is een autonoom domein, evenals de kunsten en de religie. Er moet hierbij worden gesproken van een relatieve autonomie; de domeinen zijn altijd tot een bepaalde hoogte betrokken bij de samenleving.

Rendement

Dit moet echter niet betekenen dat diezelfde samenleving de zeggenschap krijgt over een veld van expertise. De wetenschap is het domein waarin men zich wijdt aan de ontwikkeling van het menselijke inzicht en aan kritische reflectie op de wereld. Zij wordt nu bedreigd door het bedrijfsleven, dat overal rendement wil zien.

De huidige wens van de VVD om wetenschap te 'mobiliseren' voor 'het vinden van oplossingen' en 'het benutten van economische kansen' gaat voorbij aan de oneindige veelzijdigheid van het wetenschappelijke domein en vernauwt de blik tot slechts dat wat economisch bruikbaar is.

Fantoompijn

Met een nationale wetenschapsagenda willen politici het kind der wetenschap bij de hand nemen, maar hierbij wordt vergeten dat het kind een volwaardige geleerde is die de weg beter kent dan haar aspirant-begeleiders.

Een dergelijke agenda zal schadelijk zijn voor het veelzijdige en onvoorspelbare karakter van de wetenschap. Als ook hier het economische denken de overhand krijgt, zullen wij enkel overblijven met de fantoompijn van wetenschappelijke kwaliteit die eens was, maar nu verdwenen is.

Inzichtelijke kennis en kritiek komen niet voort uit aanvragen, maar uit geïnspireerd onderzoek. Laten wij dus alsjeblieft de wetenschapper vrij en ongebonden laten op de wegen der wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden