Opinie

Hou Syrische Koerden in toom in ruil voor Turkse steun

We hebben de Koerden nodig om IS murw te slaan en Turkije om de Syrische vluchtelingen tegen te houden. Zie hier het dilemma voor het Westen.

Vrouwelijke PKK-strijders in Sinjar, Irak, 14 november. 'Vergis je niet in feminisme PKK' Beeld Hawre Khalid

Onbedoelde gevolgen. Elke oorlog heeft ze. Een waarschijnlijk niet bedoeld gevolg van Nederlandse deelname aan de oorlog tegen IS kan de stichting van een PKK-staat in het noorden van Syrië zijn. We gaan namelijk steunen op de Koerden van het semi-rijkje Rojave: 'Richting waarin de zon ondergaat' oftewel West-Koerdistan. De daar heersende Democratische Unie Partij (PYD) en haar gewapende tak, de Veiligheidscomités (YPD), zijn PKK. De PKK is de Koerdische guerrillabeweging die in Turkije in oorlog is met de staat. Bij ons staat de PKK op de lijst van verboden terroristische organisaties. De PYD/YPD niet.

Er is geen verschil tussen de PKK en de PYD/YPD. De Syrische tak is voortgekomen uit de PKK en wordt militair aangevoerd door het hoge commando in de PKK-schuilplaats in het Qandil-gebergte op het punt waar Iran, Irak en Turkije samenkomen. In de huidige oorlog in Zuidoost-Turkije gijzelt de PKK, net als het leger en de politiemacht, onschuldige burgers. In deze stadsguerrilla zet de PKK kinderen van 15 jaar in en beweert dat de tieners spontaan de wapens hebben gegrepen. Maar daar waar de PKK heerst, is geen ruimte voor spontaniteit of eigen initiatief.

Betsy Udink, auteur van in Koerdische kringen en meisjes van Atatürk, zonen van de sultan

De Koerden van Rojave stammen grotendeels af van Turkse Koerden die in perioden van zware vervolgingen de grens over vluchtten. In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw opereerde de PKK vanuit Syrië. Abdullah Öcalan, de Stalin van de PKK, had er zijn hoofdkwartier. In plaats van hun dienstplicht in het Syrische leger te vervullen, konden Syrische Koerden zich aansluiten bij de PKK en tegen Turkije vechten. Tussen de zeven- en tienduizend van hen zijn in de Turks-Koerdische oorlog omgekomen.

De huidige leider van de PYD, Salih Muslim, is een product van de PKK. Ook nu zijn het moorddadige regime van Bashar al-Assad en de PYD/YPD goede maatjes. Assad legt de Koerden nauwelijks iets in de weg en zij het regime niet. Kamishli, de 'hoofdstad' van Rojave, wordt gedeeld met ambtenaren en geheime diensten van Assad. Kamishli hangt vol met megafoto's van 'dokter' Bashar. Elders in Rojave zijn dat afbeeldingen van Abdullah Öcalan. Hij is voor de rest van zijn leven opgesloten op het gevangeniseiland Imrali in de Zee van Marmara; de straf voor zijn aandeel in de veertigduizend slachtoffers die de afgelopen 35 jaar zijn gevallen in de strijd tussen de Turkse staat en de PKK.

Cultus van Apo

Rojave is in de greep van de cultus van Apo, Oom, zoals Öcalan door zijn aanhangers wordt genoemd. Elke andere mening dan die van de PYD wordt in Rojave met geweld onderdrukt; hetzelfde in de Turkse steden en dorpen waar de PKK heerst. PKK-Koerden uit Turkije zullen voor onze militaire adviseurs niet te onderscheiden zijn van YPD-strijders.

Verblind door onze angst voor aanslagen door radicale moslims zien we niet dat de PKK en de PYD totalitaire organisaties zijn. We zien alleen wat we willen zien: dat het feminisme en het secularisme van de Apoïsten een garantie zouden zijn voor de bescherming van de mensenrechten. We hopen dat we hen door middel van 'goede gesprekken' verder af zullen houden van etnische zuiveringen waaraan zij zich eerder in een aantal door hen veroverde Arabische en Turkmeense dorpen in Syrië schuldig hebben gemaakt.

Alles wat de PYD/YPD en de PKK doen, is gericht op het behoud van de autonomie van Rojave en op het veroveren van het gebied tussen de Eufraat en het kanton Afrin in noordwest-Syrië. Daarmee zullen ze een aaneengesloten grondgebied hebben, een eigen Republiek Koerdistan. Het zal ze niets kosten om tegen Nederland te zeggen dat ze daarvan afzien. Ze gaan er toch voor: linksom of rechtsom. IS verslaan is voor hen slechts een onderdeel van een grotere strijd. Het deel van Syrië dat ze erbij willen hebben, ligt langs de grens met Turkije. Hier wonen een miljoen mensen; meer niet-Koerden dan Koerden: onder meer Arabieren en aan de Turken verwante Turkmenen. Beide groepen willen niet onder Koerdisch gezag leven. Bovendien is deze streek nooit Koerdisch geweest.

Rode lijn

De YPD is inmiddels over de door Turkije getrokken rode lijn heen gegaan. Ankara dreigde de Rojave-Koerden te zullen aanvallen als ze de Eufraat in westelijke richting zouden oversteken. De YPD heeft dat ruim een maand geleden gedaan en een aantal dorpen op de Westoever ingenomen. In de strijd tegen de Koerden laat Ankara nu ultranationalistische Grijze Wolven meevechten aan de kant van de Turkmenen. Volgens een woordvoerder van de Russische minister van Defensie is Turkije druk bezig een invasie van Syrië voor te bereiden. Als het waar is, zal een van de onbedoelde gevolgen van onze steun aan de PYD/YPD een conflict met NAVO-bondgenoot Turkije zijn. Dan zijn we nog verder van huis. We hebben Turkije nodig om Syrische vluchtelingen op weg naar Europa tegen te houden.

En de Koerden hebben we nodig om IS murw te slaan. Maar de PYD/YPD heeft ons minder hard nodig dan wij hen. Zij spelen Rusland en het Westen tegen elkaar uit en pakken wat ze krijgen kunnen. De PYD heeft gedreigd zich helemaal in de schoot van Rusland te werpen als het Westen er niet voor zorgt dat Koerden een plaats aan de onderhandelingstafel in Genève krijgen. De leiders van de PYD zien grote voordelen in samenwerking met de Russen die immers de vijand van hun vijand (Turkije) zijn geworden sinds ze zich in de oorlog in Syrië hebben gemengd. Uit Moskou: geen kwaad woord over de PYD en de PKK die ze, door de decennia heen, heeft gesteund.

Te laat

Geven we de Syrische Koerden in alles hun zin dan komen we in conflict met Turkije. Steunen we de Koerdische ambities niet dan verliezen we een belangrijke bondgenoot in de strijd tegen IS. Wat te doen? In ruil voor steun aan de Koerdische toekomst in Syrië moet de coalitie tegen IS de Koerden dwingen zich te houden aan de Turkse rode lijn langs de Eufraat en zo de Turks-Koerdische spanningen beteugelen.

Maar daarvoor is het bijna te laat.

Dankzij de Russische bombardementen rukken Assads troepen, strijders uit Iran en van Hezbollah op naar de Turkse grens. De Russische bombardementen maken ook de weg vrij voor de YPD, die gesteund wordt door de westerse coalitie inclusief ons. Ankara zal dat niet over zijn kant laten gaan. Het is niet ondenkbaar dat Turkije een dezer dagen in Syrië in conflict raakt met de NAVO. Dat zou een meesterlijke coup zijn van Vladimir Poetin: het opdrijven van spanning tussen NAVO-bondgenoten en het verzwakken van de organisatie.

Betsy Udink, auteur van In Koerdische kringen en Meisjes van Atatürk, zonen van de sultan


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.