Hopelijk wordt Willem IV concreter dan Beatrix

Op 30 april 2009 is het honderd jaar geleden dat koningin Juliana werd geboren. Dit feit zal volgend jaar op allerlei manieren aandacht krijgen, onder andere tijdens de viering door de koninklijke familie van Koninginnedag in Apeldoorn.

de Volkskrant


Maar eigenlijk was 2008 al het jaar van Juliana, en van haar echtgenoot Bernhard evenzeer. In november verscheen de door historicus Cees Fasseur geschreven studie Juliana en Bernhard. Het verhaal van een huwelijk 1936-1956. Deze onmiddellijke bestseller gaf aanleiding tot veel discussie.

In Fasseurs boek werd voor het eerst het rapport van de commissie-Beel gepubliceerd. Dit driemanschap onderzocht in 1956 de verziekte verhoudingen op paleis Soestdijk. Juliana en enkele leden van haar hofhouding waren onder invloed gekomen van Greet Hofmans, een ‘gebedsgenezeres’ die op voorspraak van nota bene prins Bernhard naar het hof was gehaald om de oogkwaal te genezen van prinses Christina, de jongste dochter van koningin en prins.

Hofmans ontpopte zich als een ‘helderhorende’ die ‘doorgevingen’ kreeg ‘van Boven’, vooral van pacifistische inslag. Dit werd kwestieus toen Juliana haar ministers langs deze lijnen de maat ging nemen en haar particulier secretaris zich eigengereid tot de minister-president wendde.

Prins Bernhard viel te verwijten dat hij er openlijk buitenechtelijke verhoudingen op na hield, die voor zijn echtgenote zeer kwetsend moeten zijn geweest. Maar de commissie-Beel liet het feit dat Juliana ‘oncontroleerbare beïnvloeding’ onderging, ook op het ‘sociale en staatkundige terrein’, het zwaarst wegen. De groep-Hofmans moest het veld ruimen.

De discussie sindsdien is of prins Bernhard, die via journalistieke relaties het hofconflict in de publiciteit liet brengen, onverantwoorde risico’s heeft genomen, of juist de redder van de monarchie is geweest. Fasseur neigt tot het laatste, opponenten als Elsbeth Etty en Hans Daalder neigen tot het eerste. Als Bernhard zich fatsoenlijker had gedragen, was Juliana minder ontvankelijk geweest voor Hofmans’ sektarische warmte. Voor beide interpretaties is ruimte.

Koningin Beatrix en prins Willem-Alexander hebben laten weten de inhoud van het boek te kennen, maar de tekst niet te hebben gelezen. In haar jaarlijkse boodschap op Eerste Kerstdag behandelde de koningin het onderwerp ‘jong en oud’ zonder aan haar eigen familie te refereren. Beatrix verkiest abstracties – geen woord bijvoorbeeld over de kredietcrisis – en zelfs dan zorgen haar woorden soms nog voor rumoer. Vorig jaar nam Geert Wilders aanstoot aan enkele koninklijke zinnen over verdraagzaamheid.

Hoe wijs de koningin ook sprak, hopelijk kiest prins Willem-Alexander straks voor een meer concrete aanpak met Kerst. Beatrix’ gemeenplaats ‘generaties gaan, generaties komen’ moet volgens de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) niet als een aankondiging van abdicatie worden geïnterpreteerd. Hoe nabij het koningschap van Willem IV is, blijft dus ongewis. Gelet op haar programma in 2009 lijkt de koningin nog niet aan stoppen te denken. De kinderen van prins Willem-Alexander en prinses Máxima zijn bovendien zo jong, dat zij er baat bij kunnen hebben als hun vader nog even niet het staatshoofd van het Koninkrijk der Nederlanden hoeft te zijn.

Maar de Oranjes houden ook van verrassingen. Juliana liet Gijs van der Wiel, de toenmalige directeur van de RVD, in januari 1980 rustig met vakantie gaan, naar een verre bestemming nog wel, terwijl zij wist dat zij spoedig met de aankondiging van haar terugtreden zou komen. Van der Wiel miste op 31 januari de aankondiging dat de vrouw voor wie hij werkte er op 30 april mee zou ophouden. Van hem is dan ook de uitspraak over de Oranjes die Fasseur als motto koos voor zijn boek: ‘It’s a royal family, not a holy family.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden