columnarie elshout

Hopelijk veranderen de stijlboeken van kranten straks niet in een soort Vaticaanse Index van verboden woorden

null Beeld De Volkskrant
Beeld De Volkskrant

Uit het hart gegrepen was pas de lezersbrief waarin Nouchka van Brakel protesteerde tegen betweters die haar voorschrijven welke woorden zij wel of niet mag gebruiken. ‘Het zwarte schaap’ mag niet meer, dat zou mensen kwetsen. Van Brakel rebelleert tegen deze censuur. Demonstratief noemt ze zichzelf ‘scenarioschrijfSTer’, de vrouwelijke vorm gebruikend die inmiddels ook in de ban is gedaan.

Het blijft niet bij het verbieden van woorden. In The New York Times las ik afgelopen week hoe een school in Florida had ingegrepen in de portretfoto’s van vrouwelijke studenten in het jaarboek. Te laag geachte decolletés waren digitaal opgehoogd. Het ongewenste werd weggeretoucheerd.

In Engeland zijn docenten ontslagen omdat zij wilden discussiëren over de ‘lhbt+-ideologie’ en de ‘hedendaagse radicaal-feministische orthodoxie’, schreef Patrick van IJzendoorn in De Groene Amsterdammer. In Schotland werd een disciplinair onderzoek begonnen tegen een studente die vond dat ‘het fysieke krachtsverschil tussen mannen en vrouwen een feit is’.

Ook in De Groene stond, las ik bij columnist Asha ten Broeke, een stuk waarin de Zweed Andreas Malm werd geciteerd. Hij meent dat de klimaatbeweging baat kan hebben bij een militante vleugel die geweld niet schuwt. Niet tegen mensen, maar wel ‘tegen materiële objecten die de planeet de vernieling in helpen’.

Ik schrik van dit alles. Het is de oogst van één maand, de maand mei. Het gaat over censuur, retouches, ontslag, disciplinering, geweld. In deze gecondenseerde vorm roept het een gevoel van herkenning op. De doelstellingen zijn idealistisch, een wereld zonder racisme, seksisme en klimaatvervuilers, maar de methoden zijn repressief. Dat hebben we eerder gezien: geloofssystemen en ideologieën die meenden dat als mensen zich niet goedschiks naar hun waarheid of veranderingsstreven voegden, het maar kwaadschiks moest. Vele daarvan zijn verdwenen, maar de drang bij mensen om met dwangmiddelen verandering te bewerkstelligen, blijft.

Natuurlijk, je krijgt niets veranderd zonder duwwerk, niks gaat vanzelf, maar als verandering wordt gebombardeerd tot een historische noodzaak, tot een doel zo heilig en absoluut, dan is er weinig geduld met hen die er niet hetzelfde over denken. Dan wordt duwen al gauw dwang, in allerlei gradaties en gedaanten. Het is een gevaar dat de emancipatiebewegingen voor minderheden en vrouwen en het klimaatactivisme bedreigt. Onder druk van radicalen verharden ideeën zich tot ideologieën, en van ideologieën is de wereld niet beter geworden.

Het is niet goed als woorden worden verboden op grond van vergezochte, rammelende denkconstructies vanuit de woke-hoek. Zo is een aanduiding als directrice taboe verklaard omdat mannen een leidinggevende dan niet serieus zouden nemen. Kan zijn, maar als je die redenering doortrekt, is die vrouw er niet met alleen de directeurstitel, dan moet zij ook een pak aantrekken en een snor opplakken, merkte een door Karel van het Reve opgeleide vriend op.

Ook is het niet goed als mensen ontslagen of uitgesloten worden vanwege kritiek op de woke- en klimaatbeweging. En ronduit gevaarlijk wordt het als radicalen als Andreas Malm gaan denken dat de redding van de planeet zo belangrijk is dat het aanslagen op pijpleidingen rechtvaardigt. Wie eenmaal de logica van het geweld omarmt, zal waarschijnlijk al snel geneigd zijn ook vervuilers aan te vallen als het met de bommen op objecten niet opschiet. Het doel is immers van zo’n dwingend existentieel belang dat het ten slotte geacht wordt alle middelen te heiligen.

Het is de eeuwige wederkeer van ideologische dwang. In de vorm van censuur, retouches, ontslag, disciplinering en de verleiding van geweld. Helaas valt op hoe snel instellingen en bedrijven als kuddedieren overstag gaan voor de groepsdruk van bewegingen die de wijsheid en toekomst claimen. Het zal toch niet gebeuren dat de stijlboeken van kranten straks veranderen in een soort Vaticaanse Index van verboden woorden. Of dat in ongenade gevallen auteurs uit het archief zullen worden verwijderd. Verandering moet, maar wees niet rigide, respecteer ook hier tegenmacht en tegenspraak, slik niet alles voor zoete koek, verval niet in oude fouten.

Ik heb ook nog even Wikipedia gecheckt: Malm staat te boek als marxist. Ik had het kunnen weten. Marxisten waren meesters in het breken van heel veel eieren voor een mislukte omelet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden