Opinie Democratie

Hoor en laat horen, voor de democratie

Laten we zelf de handen uit de mouwen steken om een toekomstbestendige democratie te bouwen, betoogt jurist Alexa Gratama.

Johan Remkes, voorzitter van de Staatscommissie Parlementair Stelsel, overhandigt een adviesrapport over de vernieuwing van het parlementair stelsel aan minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (D66). Beeld ANP

Langs de oostkust van Japan verwoestte een tsunami bijna acht jaar geleden steden en levens. Nu wordt er een muur gebouwd van 24 meter hoog. 400 kilometer beton als schild tegen de dreiging van het water. Maar ook: 400 kilometer zee, 400 kilometer inspiratie en schoonheid, voorgoed aan het zicht onttrokken. Wat comfortabel lijkt voor de een pakt slecht uit voor de ander. Het is maar een enkeling die aan de knoppen draait.

Van hoge muren is het een kleine stap naar de hoge dijken van de commissie Remkes. Deze maand werd haar eindrapport aan minister Ollongren aangeboden. De commissie beoogt met haar aanbevelingen geen bescherming tegen water – daar is Nederland gelukkig al eeuwen goed in, een enkele ramp daargelaten – maar tegen grote krachten die onze democratie bedreigen.

Geen representatief parlement

In ons parlementaire stelsel is er een grote groep die zich als gevolg van de maatschappelijke tweedeling niet alleen onvoldoende vertegenwoordigd vóélt, maar dat feitelijk ook ís. Ons parlement kent immers nauwelijks laagopgeleide volksvertegenwoordigers en de landgenoot met een gering inkomen of een migratieachtergrond weet de weg naar de stembus niet meer te vinden. Dit land is van een betrokken gemeenschapsdemocratie een toeschouwer- en stemmingendemocratie geworden. Bepalend voor onze kiesgedrag lijkt te zijn wat ons op basis van algoritmes en emoticons via de sociale media wordt aangereikt.

Waar buurman Macron vanachter zijn bureau in het Elysée het opstandige deel van de natie nog ouderwets bestraffend toespreekt, pleit Remkes voor het slechten van de muur die we in de achterliggende decennia met z’n allen hebben neergezet. Een muur waarover nooit een besluit is genomen, maar waar we intussen wel stelselmatig aan hebben doorgemetseld. Remkes komt met een lange lijst met oplossingen; een correctief referendum, stemhokjes op mbo-scholen, het kiezen van een formateur. Minister Ollongren heeft beloofd de aanbevelingen uit het rapport ‘Lage drempels, hoge dijken’ goed te zullen bestuderen en in het nieuwe jaar met een reactie te komen.

Terwijl ze zich in Den Haag ongetwijfeld het hoofd breken over wat ze met al die aanbevelingen aanmoeten, kunnen we in de lagere echelons van het sloop- en bouwteam alvast zelf de handen uit de mouwen steken.

Laat je horen

Wat alom gehoord wordt is dat men niet alom wordt gehoord. We laten wel van ons horen, maar laten ons niet horen. Er zijn misschien te weinig uitnodigende spreekkamers, onvoldoende tafels met lekkere stoelen. We doen er misschien allemaal ook te weinig moeite voor.

Voor horen en gehoord worden is echter weinig meer nodig dan een gelegenheid, voldoende tijd, oprechte belangstelling, goede vragen en eerlijke antwoorden. Dat een op voorhand beladen gesprek niet altijd direct iets oplevert heeft vaak te maken met angst en kwetsbaarheid, met onvoldoende vertrouwen of onvoldoende kundige leiding. Maar de ervaring leert dat als je de ander werkelijk wilt verstaan, oor hebt voor invoelbare problemen, doorvraagt om nog beter te begrijpen, en dat wat je gehoord hebt aan de ander teruggeeft, er ruimte ontstaat voor een reële uitwisseling van argumenten en het zoeken van oplossingen. Wij mensen zijn van nature niet boos, we houden niet van gele hesjes of van ruiten ingooien. We willen perspectief, uitzicht op zee als het kan, de sensatie dat er iets moois achter de horizon vandaan kan komen.

Met de sloop van de muur en de bouw van een toekomstbestendige democratie kan een begin worden gemaakt op iedere willekeurige plaats in Nederland, op school, in het gemeentehuis, op straat, in de kantine. We hoeven daarvoor niet op instructies van de bouwmeester te wachten.

Alexa Gratama is jurist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.