Opinie China

Hoogste tijd dat Europa ook op China gaat letten

Beijing krijgt steeds meer invloed en Europa zet daar niets tegenover, betogen Kathleen Ferrier en Alex Krijger.

President van China Xi Jinping (r) verwelkomt EU-voorzitter Claude Juncker op de G20 in Hangzhou. Beeld EPA

Italië heeft zich als eerste lid van de G7 aangesloten bij het Chinese Belt and Road Initiative, het Gordel- en Weginitiatief, de nieuwe Zijderoute. Na het Griekse Piraeus dreigen nu ook de havens van Genua en Triëst in Chinese handen te vallen. Intensieve economische en sociaal-culturele relaties tussen Europese landen en China is prima, maar door de totale afwezigheid van een coherente China-strategie neemt de politieke grip van China op Europa ongewenste proporties aan.

Vorige week wilden de Europese leiders uitvoerig stilstaan bij de toenemende macht van China in Europa. Maar, interne strubbelingen omtrent de Brexit dwong om aanpassing van de agenda. Daarbij komt dat met name veel Midden- en Oost-Europese landen geen enkel belang hebben om in Europees verband over China te praten. In het kader van de zogeheten China – CEEC Cooperation, ook wel de 16+1 Top genoemd, zien zij louter korte termijn economische voordelen van innige relaties met Beijing.

Er is veel te zeggen over de huidige ontwikkelingen in Washington DC, maar wat de Amerikanen feilloos doorhebben is dat China met soft en sharp power steeds meer invloed krijgt in Azië, Afrika, Latijns-Amerika, het Midden-Oosten en Noord-Afrika en ook in Europa. Als de politieke leiders in Athene of Tirana geld nodig hebben, bellen ze met Beijing en niet langer met Brussel. De Amerikanen zien China vooral als bedreiging: de Rising Power tegenover de Ruling Power. Europa moet daar een eigenstandige strategie naast ontwikkelen. Niemand zit te wachten op een nieuwe Koude Oorlog.

De Franse president Emmanuel Macron is op dit moment de enige leider van een groot Europees land die oproept tot waakzaamheid en einde aan de ‘Europese naïviteit’. De relatie tussen de EU en China moet volgens Macron niet alleen om economie draaien, maar ook om geopolitieke belangen en invloed. Op 9 april vindt in Brussel een speciale China-Europa- top plaats. In voorbereiding daarop is de EU met 10 actiepunten voor de lidstaten gekomen. Deze omvatten onder meer het belang van ‘wederkerigheid wat markttoegang en investeringen betreft’ en het verhogen van ‘het bewustzijn van de risico’s’ die samenwerking met China met zich meebrengt.

Wat ons betreft is dit too little en het is vooral too late.

En dat zal de Chinese president Xi Jinping ook denken. Hij weet tot in detail wat er in Europa gebeurt, wat er speelt, hoe er over China gedacht wordt, wat men hoopt en wat men vreest. En natuurlijk waar de kracht en waar de zwakte van Europa liggen, zoals Ties Dam in zijn boek De Nieuwe Keizer haarfijn uit de doeken doet. China weet precies wat er in Europa gebeurt. Daar zorgen de vele duizenden ambtenaren op allerlei Chinese ministeries en in raden wel voor. Een schril contrast met Europa, waar er nauwelijks onafhankelijke, gedegen kennis en belangstelling over China aanwezig is.

Het wordt tijd dat Europa een eigen, stevige, evenwichtige China-strategie gaat ontwikkelen, waar mogelijk in samenwerking met de Atlantische partners Amerika en Canada. Alleen zo kunnen we een eigen positie kiezen in een razendsnel veranderende wereld, waarbij we niet in de eerste plaats Rusland, Iran of Noord-Korea in de gaten moeten houden, maar China. Zoals de Directeur van de Amerikaanse Nationale Intelligence Daniël Coats eind januari verklaarde in de Amerikaanse Senaat: ‘Chinese leiders zullen in toenemende mate het Chinese model van autoritair kapitalisme als een alternatief − en impliciet superieur − ontwikkelingstraject in het buitenland doen gelden, waardoor de grootschalige concurrentie die een bedreiging kan vormen voor de internationale steun voor democratie, mensenrechten en de rechtsstaat, wordt verergerd.’

We zijn te naïef en vooral te onwetend. Het grootste probleem van Europa is het gebrek aan kennis over China: de cultuur, de geschiedenis, de taal, de politieke en economische ontwikkelingen. De Europese en ook Nederlandse China-strategie moet inzetten op kennisontwikkeling. Het vergroten en uitwisselen van onafhankelijke kennis over China, moet vooral ook gericht zijn op de jonge generaties, want de 21ste eeuw is hun eeuw en de 21ste eeuw wordt de eeuw van China. Maak daarbij vooral gebruik van de kennis van ondernemers, studenten en anderen die in China gewoond en gewerkt hebben.

Er wordt in Europa gesproken over China als ‘systeemrivaal’. Het politieke systeem is anders, dat klopt en we mogen niet naïef zijn, maar China alleen als rivaal zien is onverstandig. Het is tijd voor andere houding ten opzichte van China op grond van gezonde kritiek, oprechte interesse en vooral op grond van wederzijds respect tussen de culturen. Het is te hopen dat ondanks de Brexit-chaos waarin Europa verkeert er haast gemaakt wordt met een evenwichtige, toekomstgerichte China-strategie. Anders voorzien we dat na Italië ook andere landen samenwerking met China prefereren boven het versterken van de eigen Europese Unie.

Kathleen Ferrier is oud-Kamerlid voor het CDA (2002-2012). De afgelopen vijf jaar heeft zij in Hong Kong, China, gewoond en gewerkt. Alex Krijger is oprichter van het adviesbureau Krijger & Partners. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.