Column

Hoogopgeleide nationalist vs. laagopgeleide kosmopoliet

Beantwoord de volgende vraag en maak kans op een EU-vlag: Wat hebben een pro-Europese laagopgeleide en een anti-Europese hoogopgeleide gemeen? Dat ze niet bestaan? Thierry Baudet is hoger opgeleid dan Jesse Klaver. Het antwoord moet volgens mij zijn: dat we weinig over ze horen omdat ze de grote tegenstelling van onze tijd niet bevestigen.

Beeld anp

Het idee van een kloof tussen hoog- en laagopgeleiden begon een jaar of tien geleden aan een onstuitbare opmars. Eerst hoorde je het af en toe, daarna wekelijks, tegenwoordig is er nauwelijks nog een probleem dat er níet mee wordt verklaard. Mocht het er bij u niet zijn ingestampt: met Europa's hoogopgeleiden gaat het steeds beter, ze profiteren van de globalisering en de EU en hebben geen last van migratiestromen; met de laagopgeleiden gaat het steeds slechter, zij incasseren overal de klappen van, waardoor ze hun toevlucht zoeken tot populistische partijen en nationalisme.

Zonder simplificaties kun je nergens iets over zeggen en ruwe indicaties van tegenstellingen helpen ons problemen beter te begrijpen. Echter: als ze eindeloos worden herhaald in, worden het vertekeningen van de werkelijkheid en stigmatiseringen van bevolkingsgroepen.

Zo zijn het de Britse laagopgeleiden die nu het stigma van Brexiters dragen. Daags na de Brexit kwam de jongste van mijn twee Britse zwagers op een familiefeest zijn leuke hoogopgeleide oom tegen die in een kosmopolitische baan prima verdient en die helemaal off the record vertelde wat hij had gestemd. Mijn zwager ging door het lint. Kosmopolitische oom grijnsde: 'Ik wil er verder geen ruchtbaarheid aan geven.' Mijn andere Britse zwager heeft een fietsenzaak. Wat ontdekte hij deze zomer: aardig wat jonge hoogopgeleide klanten die lekker in Europa gaan fietsen stemden voor de Brexit.

Laten we ze 'hoogopgeleide nationalisten' en 'laagopgeleide kosmopolieten' noemen - je stuit constant op 'anekdotisch bewijs' van hun bestaan, ze zijn niet met weinigen, maar ze zijn onbruikbaar in het populairste verklaringsmodel van deze tijd.

'Laagopgeleide kosmopolieten' zijn niet onzichtbaar. Ze komen regelmatig terug in reportages in deze krant, waarin ze bijvoorbeeld zeggen dat ze het niet eens zijn met buren die PVV stemmen. Laagopgeleide kosmopolieten hebben over het algemeen niets tegen publiciteit en zijn voor iedereen aanspreekbaar. Op opiniepagina's roeren ze zich niet. Wat moeten ze ook? Na elke column over de kloof tussen hoog- en laagopgeleiden een ingezonden brief sturen? 'Wij hebben niet zoveel opleiding en ook niet zoveel met Wilders, gelieve ons niet zo te stigmatiseren!' Geen beginnen aan.

'Hoogopgeleide nationalisten' zijn wel goeddeels onzichtbaar. Een van de interessantste uitkomsten van de migratie-ênquete die de Volkskrant vorig jaar liet uitvoeren, was dat flink wat Nederlandse hoogopgeleiden migratiestromen óók met lede ogen bezien. Dat het PVV-electoraat uit meer dan een handjevol schreeuwlelijken bij AZC's bestaat, zie je terug in de peilingen. Dit voorjaar verzocht de krant mij te speuren naar hoogopgeleide PVV-stemmers. Die bleken helemaal niet zo moeilijk te vinden, ik traceerde er zelfs een aantal met het opleidingsniveau 'WO'. Allemaal wilden die off the record best hun electorale voorkeur belijden, helaas, slechts twee wilden dat ook on the record doen. Van de twee mannen die wilden praten, trok er zich één later terug: zijn hoogopgeleide familie vond deze publiciteit 'sociaal onwenselijk'.

Met zulke hoogopgeleiden kunnen columnisten nog jaren doorschrijven over de grote tegenstelling van onze tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden