OpinieDiscriminatie

Hoog tijd voor een Nederlandse Emancipatie Autoriteit

De bescherming tegen discriminatie die burgers genieten, mag niet afhangen van klagende slachtoffers of van de goodwill van anderen alleen. Linda Senden, Rosemarie Buikema en Belle Derks komen met een alternatief.

Steven van Weyenberg (D66), Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Financiën en Renske Leijten (SP) tijdens een debat over het stopzetten van de kinderopvangtoeslag. Beeld
Steven van Weyenberg (D66), Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Financiën en Renske Leijten (SP) tijdens een debat over het stopzetten van de kinderopvangtoeslag.

Begin april kwam het Sociaal Cultureel Planbureau met een rapport waaruit blijkt dat 27 procent van alle Nederlandse inwoners te maken krijgt met discriminatie. Op de arbeidsmarkt, op de woningmarkt, op school, maar ook in aanraking met overheidsinstanties. De toeslagenaffaire bij de Belastingdienst is er helaas een schrijnend voorbeeld van. En toch: na de wereldwijde antiracismedemonstraties naar aanleiding van de dood van George Floyd door het brute optreden van de Amerikaanse politie, duurde het nog even voordat premier Rutte publiekelijk erkende dat ook Nederland worstelt met een probleem van institutioneel (al noemt hij dit liever ‘systemisch’) racisme en stelselmatige discriminatie.

Tegelijkertijd legt hij de bal weer terug bij de individuele burger, door te stellen dat iedereen de eigen verantwoordelijkheid moet nemen om racisme en discriminatie te bestrijden. Rutte betwijfelt dat de overheid nog meer zou kunnen doen. De nodige wetten ter bestrijding van discriminatie zijn er immers al.

Maar het cruciale probleem is niet de afwezigheid van wetgeving maar het effectieve toezicht op en handhaving van die wettelijke normen. Veel marktpartijen en instanties hebben een duwtje nodig om discriminatie actief te bestrijden, omdat investeren in radicale gelijkheid niet direct een (economisch) voordeel voor ze oplevert. Was dat wel zo, dan zou het probleem allang zijn opgelost. Die prikkel moet dus ergens anders vandaan komen. Het huidige systeem van rechtsbescherming tegen racisme en discriminatie werkt onvoldoende en gaat er nog veel te veel vanuit dat het slachtoffer van racisme en discriminatie de gang naar het College voor de Rechten van de Mens dan wel rechter zal maken om zijn recht te halen en bescherming af te dwingen.

In de Discriminatiemonitor 2019 die het College voor de Rechten van de Mens op 23 april publiceerde, staat dat de klachten die het College bereiken slechts het topje van de ijsberg betreffen. Mensen durven een klacht vaak niet in te dienen, bijvoorbeeld uit angst voor represailles door hun werkgever. In een ander rapport uit 2019 stelde het college dat de toegang tot het recht moet worden verbeterd. Dit werd in mei in een kabinetsreactie onderschreven.

Wij vinden dat het daarom de hoogste tijd is voor de oprichting van een Nederlandse Emancipatie Autoriteit (NEMA), waarmee de regering laat zien verantwoordelijkheid te nemen voor problematiek van structurele discriminatie en racisme in onze maatschappij. En zich daadwerkelijk identificeert met het in artikel 1 van onze Grondwet vastgelegde belang dat alle mensen in Nederland zich vrij en veilig kunnen voelen en zich op gelijkwaardige wijze kunnen ontwikkelen, zonder gediscrimineerd en achter­gesteld te worden.

De overheid zou met NEMA een eigen verantwoordelijkheid nemen om ervoor te zorgen dat institutionele discriminatie zo min mogelijk de kans krijgt en zo effectief mogelijk bestreden wordt. De bescherming tegen discriminatie kan niet afhangen van klagende slachtoffers of van de goodwill van anderen alleen. Ook het vorige week door het College gelanceerde idee om een discriminatiecoördinator te benoemen, is daarvoor niet afdoende.

De toegevoegde waarde van een NEMA is er verder in gelegen dat zo een coherent emancipatiebeleid kan worden gevoerd ten aanzien van alle terreinen waarop burgers discriminatie ervaren. NEMA staat voor één heel duidelijk loket dat specifiek verantwoordelijk is voor toezicht en handhaving met het oog op de bestrijding van allerlei vormen van discriminatie en het bevorderen van gelijke kansen voor iedereen. Voor zover er nu toezicht is, is dat zeer fragmentarisch en versnipperd en niet alles dekkend.

Bijvoorbeeld, de Inspectie van het sociale zekerheidsstelsel kan maatregelen treffen ter bestrijding van arbeidsdiscriminatie, de Autoriteit Persoonsgegevens als het gaat om verwerking van persoonlijke gegevens en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) als het gaat om toegang tot financiële diensten.

Voor een burger is het derhalve lastig te bepalen bij welke autoriteit waarvoor aan te kloppen. In een klachtenprocedure bij het College voor de Rechten van de Mens kan enkel een niet-bindende uitspraak worden verkregen en, belangrijk, het College heeft geen toezichthoudende en handhavende taak. Het heeft dus niet de bevoegdheid om in algemene zin bedrijven en instellingen aan te spreken op discriminerende praktijken en om daar maatregelen tegen te treffen en sancties op te leggen.

De NEMA zou daarmee de continuïteit van non-discriminatiebeleid en de implementatie daarvan op de langere termijn waarborgen, geheel los van de politieke waan van de dag en van de zittende regering.

Linda Senden, Rosemarie Buikema en Belle Derks zijn verbonden aan de Gender&Diversity Hub van de Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden