Opinie

Hoog tijd dat SP in debat gaat met al haar leden

Wie in de SP ergens 'anders' over denkt, wordt vroeg of laat buitenspel gezet. Dat moet veranderen.

Beeld Bart Mühl

In de Volkskrant van 13 augustus stelt Erik Meijer dat de SP in november voor de keuze tussen twee uiteenlopende voorzitterskandidaten staat. Die keuze tussen personen is minder belangrijk dan andere zich opdringende keuzes. Vervolgens betoogt hij dat die keuze vooral betrekking heeft op de standpuntbepaling van de SP tegenover andere partijen. Daar geloof ik niets van.

De positiebepaling in het huidige politieke krachtenveld is namelijk volstrekt duidelijk: de SP streeft naar versterking van haar electorale en bestuurlijke posities en werkt voor dat laatste samen met iedereen met wie politiek zaken valt te doen. Als zij lokaal of provinciaal genoeg van haar eigen sociale agenda gerealiseerd ziet in een coalitie met andere partijen, zal zij daarmee samenwerken, anders niet. Tegelijk zal zij er voor waken haar positie als 'actiepartij' te behouden om haar voeling met diegenen waarvoor zij opkomt, de sociaal zwakkeren, te versterken. Die strategie is zinnig en in de SP weinig omstreden.

De strijd om het voorzitterschap gaat om iets anders, te weten de interne partijdemocratie. In recente interviews wil Jan Marijnissen ons doen geloven dat het democratische gehalte van de partij onovertroffen is. Ten bewijze van deze stelling voert hij onder meer aan dat de partijraad officieel het hoogste orgaan is, terwijl veel andere partijen een dergelijk orgaan hebben afgeschaft. Feitelijk gesproken heeft hij daarmee overigens geen ongelijk.

Karl-Ernst Lutterkort. Beeld .

Advies

Wat hij echter onvermeld laat, is dat elk besluit dat in de partijraad of op een congres wordt genomen, door een select gezelschap van intimi van het dagelijks bestuur en de beide Kamerfracties van een advies wordt voorzien. Een dergelijk advies tijdens een congres of partijraad heeft een intimiderend effect op de afgevaardigden, dat zijn uitwerking zelden mist.

Enige feiten: er is nog nooit iemand tot het partijbestuur gekozen, die daartoe niet was aanbevolen door een kiescommissie. Het is waar dat er tijdens een congres wel eens goedkeuring is uitgesproken over een voorstel dat door de congrescommissie was ontraden, maar iets dergelijks gebeurt slechts bij hoge uitzondering. In de partijraad is bij mijn weten nog nooit een voorstel aangenomen dat door het partijbestuur werd ontraden en nog nooit een voorstel afgekeurd dat door het partijbestuur werd aanbevolen.

We mogen aannemen dat het democratisch gehalte van de partij onder een nieuwe voorzitter beter wordt. Mensen die een eigen mening durven te verwoorden op een congres, de partijraad of elders zullen niet meer worden gekleineerd of belachelijk gemaakt door Jan Marijnissen, de man die nu aan de vooravond van zijn afscheid claimt dat elke socialist binnen of buiten de partij die bezwaar maakt tegen zijn stijl van leidinggeven wordt gedreven door 'rancune'. In die zin is het afscheid van Marijnissen pure winst voor de democratie in de SP.

Vijandige sfeer

Er staat echter meer op het spel. Wie enigszins op de hoogte is van het verleden van links en in het bijzonder van marxistisch-links, herkent de wijze van besturen in de SP als 'democratisch-centralistisch'. Het is een stijl van besturen waarin de partijtop altijd gelijk heeft. Dat 'gelijk' laat men, al naar gelang het uitkomt, achteraf of vooraf sanctioneren door gezagsgetrouwe organen als de partijraad. 'De afdrachtsregeling?' 'Iedereen in de partij staat erachter.' Dat waag ik te betwijfelen, maar bijna niemand in de partijraad of het congres durft te zeggen dat hij het er niet mee eens is, want dan ontstaat al snel een vijandige sfeer.

Wie er op welke wijze dan ook 'anders' over denkt, wordt vroeger of later buitenspel gezet. Een aardig voorbeeld van hoe dat werkt, is We gaan het doen!, een glanzende folder met kandidaten voor het partijbestuur voor het 21ste Congres: op de eerste 3 pagina's de 13 door het partijbestuur voorgedragen kandidaten en op de laatste pagina 'de niet door het partijbestuur voorgedragen kandidaten'. Zo weet het congres vast wat het doen moet.

Het is hoog tijd dat de SP wordt omgevormd tot een open democratische partij van radicaal en weldenkend links, tot een partij die haar leden niet alleen topdown instrueert, maar vooral ook naar hen luistert en met hen in discussie gaat. Alleen dan kan er een volwassen en open volkspartij ontstaan die het debat niet uit de weg gaat, maar aanmoedigt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.