OmbudsmanBas Mesters

Honderd dagen als Ombudsman

Het was een experiment, het Ombudsmanschap van Bas Mesters. Na honderd dagen kijkt hij terug, en vooruit.

Na honderd dagen in functie behoor je terug en vooruit te kijken. En het waren me honderd dagen! Bij het lezen van uw brieven viel op hoe divers uw verlangens zijn en hoe dit het krant maken tot een balanceeract verheft. Ik raakte onder de indruk van de nauwgezetheid en vasthoudendheid van lezers en de verbondenheid met de krant. Met lezer Pieter Markus – die dagelijks fouten naar de redactie mailt – voorop, wees u op onvolkomenheden in de berichtgeving: spelfouten, kleine slordigheden, geografische vergissingen, rekenfouten, onlogische redeneringen en het herhaaldelijk aanwenden van het woord ‘verpleegster’ in plaats van het sekseneutrale verpleegkundige, zoals het Volkskrant-Stijlboek voorschrijft.

Uw brieven hekelden meerdere Stijlboek-overtredingen, zoals het gebruik van de term aidsvirus in plaats van het voorgeschreven hiv-virus. U klaagde over anglicismen: lockdown, social distancing, meetings, coronabonds, drive-through-tests, cancelen. U sloeg aan op ‘misplaatste’ foto’s en op ‘kwetsende’ passages over gezondheidskwesties. Mag het woord theekoelies nog? En wat te doen met een Zuid-Europees waardeoordeel als vrekkige vier voor de landen Nederland, Oostenrijk, Zweden, en Denemarken?

U had klachten over de koppen. Te sensationeel, zoals ‘De slag om de mondkapjes in de bossen van Leusden’. Te kwetsend en confronterend, zoals ‘Het is voor de bewoners [van verpleeghuizen; BM] afwachten of Magere Hein hen komt halen.’ Een aantal van u vond dat de speech van Koning Willem-Alexander tijdens Nationale Dodenherdenking integraal had moeten worden afgedrukt. Een deel keurde de publicatie van de rede van Arnon Grunberg op diezelfde dag juist af. Best vaak vond u dat columnisten bepaalde dingen niet mochten zeggen.

De drukkerij van de Volkskrant.Beeld Pauline Niks

Uw opmerkingen stuurde ik door naar de betreffende redacteuren, die – tot uw ergernis – voor u te onvindbaar zijn op de website. Zij namen uw vragen vrijwel altijd serieus en reageerden meestal adequaat, ook nu ze in coronatijd onder grote druk moeten werken en zo’n indrukwekkende prestatie leveren. Op mijn verzoek corrigeerde de chef digitaal waar mogelijk fouten op de website en zint hij op een correctiesysteem waarbij lezers een rol zouden kunnen hebben. In de papieren krant corrigeerden we eveneens in de rubriek Aanvullingen & Verbeteringen.

En o ja, toen was er die coronapandemie, direct aan het begin van dit Ombudschap (zou er een verband zijn?). Het was overweldigend voor lezers, voor redacteuren, voor de hoofdredactie en de Ombudsman. De redactie werd naar huis gestuurd, moest digitaal verder; vanaf zolderkamertjes de pandemie verslaan die over de wereld raasde. Het is indrukwekkende hoe de krant in een paar dagen haar werkwijze omgooide en als een gids op zoek ging naar de waarheid, zonder dat de feiten altijd direct voor handen bleken.

U toonde veel waardering. Maar er kwamen ook weer vragen over kwaliteit en kwantiteit van stukken. ‘Overdrijven jullie niet?’ En: ‘Wat moet ik geloven?’ Later veranderde dit in: ‘Zijn jullie wel kritisch genoeg ten opzichte van de macht?’ Zowel in deze rubriek als in die van de hoofdredacteur kon u lezen over de nieuwe dilemma’s.

Uw Ombudsman behandelde concrete klachten (over het cookiebeleid, dubieuze advertenties van anti-vaxxers, opinie in nieuwsanalyses), vragen over de rol en positie van de krant in de samenleving en corona-gerelateerde kwesties. Per mail – buiten uw zicht – was er een levendige discussie met honderden lezers. Veelal boeiende en relevante kwesties. En nu is er ineens die kwestie over de literair recensent en vrouwelijke schrijvers…

Graag had ik er mijn tanden in gezet, maar…

…het was voor mij en de hoofdredactie een experiment, dit freelance-Ombudsmanschap. Een eervolle uitnodiging van de hoofdredactie, die ik aannam. Een leerzame proef. Hij zou minimaal een half jaar en maximaal twee tot drie jaar duren, maar stopt hier.

Op Hemelvaartsdag heb ik mijn opdracht teruggegeven. Zoals ik het voor me zag, en uitvoerde, bleek deze taak te veelomvattend voor een deeltijdfunctie; moeilijk te verenigen ook met andere taken buiten de krant. Uw Ombudsman bleek al snel een eigen Ombudsman nodig te hebben om al uw en zijn eigen vragen te beantwoorden. En dat zou, zo werd duidelijk, de krant zich niet kunnen permitteren.

Het leerzame experiment leverde boeiende vragen op. Het begon in mijn eerste bijdrage met: wat is een krant? Een gids en metgezel, was een conclusie. Ik heb ervaren dat de functie van Ombudsman een waardevolle bijdrage kan leveren in die relatie tussen lezer en krant. Ik eindig met zes vragen die mij veel bezighielden en die van invloed zijn op de relatie tussen lezer en redactie, en op de rol en positie van de Ombudsman. Ik noemde de vragen voor mezelf de Ombudspendule:

Is de Ombudsman diplomaat/mediator, of rechter?

Focust hij al coachend op intenties van redacteuren, of op procedures en fouten?

Denkt hij hiërarchisch, of gebaseerd op gelijkwaardigheid?

Is hij gericht op relaties, of op feiten?

Is hij een onafhankelijke tussenpersoon, of de zweep van de hoofdredactie?

Is hij er voor de lezers of voor de krant?

Allen misschien wel samen te vatten in de vraag: is de krant een product of een gemeenschap?

Ik denk meer het laatste. En de functie van Ombudsman kan van meerwaarde zijn in die relatie tussen lezer en krant. Zeker nu de roep om zelfreflectie bij de media eerder toe- dan afneemt, en bijvoorbeeld NRC-columnist Wouter van Noort onlangs in NRC de ‘verantwoordingskloof’ in de journalistiek ter discussie stelde, die mensen cynisch zou maken. Hij noemde de huidige Ombudsmannen overigens ‘tandeloos’.

Het herinnerde mij eraan dat het inderdaad tijd is voor mijn halfjaarlijkse controle bij de tandarts. Het was me een eer en genoegen. Als vrijwillig deeltijdproefpersoon in dit honderd daagse deeltijdexperiment. Bij de Volkskrant, dit prachtige, bijna honderdjarige instituut dat al vele proeven doorstond en er vast nog veel meer zal doorstaan.

Op naar de toekomst! En, wellicht, tot ziens.

Dit was de laatste bijdrage van Bas Mesters als Ombudsman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden