Hogedrukpan Egypte gaat eens ontploffen

De economische en politieke druk in Egypte wordt steeds groter. Het wachten is op de grote explosie. 

Militairen controleren de identiteitspapieren van vrouwen die gaan stemmen in de Egyptische stad Alexandria, 27 maart. Beeld AFP

De verkiezingen in Egypte zijn aangrijpend, vanwege het gebrek aan enige inhoud, keuze en vrijheid van meningsuiting. Zelfs in het altijd rumoerige en luidruchtige Egypte is het stil. Muisstil. De politieke leegte is overal. Aangrijpend en beknellend. Politieke leiders en verkiezingskandidaten zijn gearresteerd, onder huisarrest geplaatst of simpelweg verdwenen. Mensenrechtenactivisten zijn gevlucht en anderen hebben een donkere grijze wolk boven zich hangen met daarin de vraag ‘wanneer word ik gemarteld?’ of ‘wanneer verdwijn ik ook?’

Het is ook aangrijpend omdat er in deze grote grijze wolk altijd nog een vervaagde herinnering aan de 2011-revolutie hangt. Een herinnering inmiddels doordrongen van politieke onvrede, en vooral verraad door counterrevolutionaire actoren.

De revolutie was niet zozeer een roep om een formeel model van liberale kapitalistische democratie met verkiezingen – aangezien dit allang Hosni Mubaraks model van politiek was. Het was vooral een roep om grotere sociaaleconomische gelijkheid en een einde aan het brute geweld van de Egyptische veiligheidsstaat, want alleen dan is er een kans op inhoudelijke politieke verandering en openheid.

Deze droom ligt nu helaas bedolven onder een grote hoop puin. De economische ongelijkheid en misbruiken door de veiligheidsstaat zijn groter dan ooit tevoren. Onder Abdel Fattah el-Sisi’s regering zijn duizenden mensen spoorloos verdwenen en worden minstens evenveel mensen gemarteld, verkracht en vermoord. Ook zijn demonstraties of protesten verboden, en wordt elke vorm van geringe kritiek op de overheid (of Egyptes imago) als dreiging voor de nationale veiligheid beschouwd – waaronder de uitspraak dat het Nijlwater vies is, zoals de Egyptische popzanger Sherine pas ervoer. Zij is hiervoor tot zes maanden celstraf veroordeeld. Het bekritiseren van het leger is hoogverraad, en daarop kan de doodstraf volgen – welke overigens inmiddels ook grootschalig wordt ingezet als collectieve straf.

Iedereen kan op elk moment worden opgepakt, aangezien er geen rode draad meer is van wat wel en niet kan. Zoals een anonieme Egyptische mensenrechtenactivist zegt: ‘Het leven is overtollig. Het wordt weggegooid en niemand die er iets van zegt. Het is de levenloze, onderdrukkende stilte die het ergst is. De stilte en het wachten, wanneer is het mijn beurt om te sterven?’

Internet en sociale media worden met behulp van de Duitse veiligheidsdiensten gemonitord op zogenaamde terroristische activiteiten – waaronder mensenrechtenactiviteiten, aangezien deze schadelijk zijn voor het imago van het regime. Het maatschappelijk middenveld is inmiddels geheel opgedoekt en meer dan 500 websites – waaronder de Huffington Post – zijn geblokkeerd vanwege ‘terroristische activiteiten’.

De Franse regering meent echter dat mensenrechten alleen een interne aangelegenheid zijn, en scheept tonnen aan militaire hardware naar Egypte. Ook Nederlandse bedrijven werken mee aan het Suezkanaal – een project dat, hoewel verlies leidend, vooral imago en legitimiteit van Abdel Fattah el-Sisi moet opkrikken en waarborgen – en Nederland is inmiddels gestegen naar nummer 7 op de lijst van geautoriseerde wapenhandel naar Egypte.

De geautoriseerde Europese wapenhandel naar Egypte is gestegen van 3 miljard euro in 2013 naar 19,5 miljard in 2015. En dit alles omdat internationale leiders denken dat het steunen van autoritaire leiders zoals Sisi tot stabiliteit in de regio zal leiden. Ook het IMF deelt deze gedachte wanneer het de Egyptische overheid prijst voor haar hervormingen en betrokkenheid bij de ‘kwetsbaren’ onder de bevolking, terwijl het deze zelfde groep nog dieper in de armoede duwt door de devaluatie van het Egyptische pond en het wegnemen van subsidies.

Zelfs een gemiddeld gezin uit de hogere middenklasse kan geen pakje sinaasappelsap meer betalen, en een kleine reep chocola kost nu bijna een weeksalaris. Egypte is een hogedrukpan, mensen worstelen om te overleven – zowel sociaal-conomisch gezien als in de Egyptische gevangenissen. De interne druk wordt groter en groter. Deze eenmansshowverkiezingen zullen dit niet wegnemen. Het gaat een keer ontploffen. De vraag is alleen wanneer, hoe en vooral tegen welke prijs. Hoeveel bloed gaat er nog vloeien? 

Vivienne Matthies-Boon is universitair docent Internationale Betrekkingen in het Midden-Oosten aan de Universiteit van Amsterdam – gespecialiseerd in de counter-revolutie en politiek trauma in Egypte. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden