COLUMNMerel van Vroonhoven

Hoge citoscores voor een geslaagd en gelukkig leven; we zijn er blind in gaan geloven

null Beeld

Pien zit in vijf vwo. Ze is geestig, intelligent en leuk om te zien. Zo’n meisje waarmee iedereen wegloopt. Razend druk met schoolactiviteiten, sport en haar bijbaantje in een bejaardenhuis. Toch heeft ze voor een klasgenoot die even stuk zit altijd tijd. Op haar rapport prijken louter hoge cijfers.

Pien komt uit een doktersfamilie. Ze is de jongste van drie. Haar broer studeert geneeskunde, haar zus rechten. Pien wil tandheelkunde gaan studeren.

Onlangs belde ze in tranen met mijn vriendin, die psycholoog is en werkt met jongeren die vastlopen. ‘Help mij alsjeblieft. Ik zie het helemaal niet meer zitten’, snikte Pien. Door alle stress sliep ze al weken nog maar drie uur per nacht. Vroeger waren de cliënten van mijn vriendin hoofdzakelijk kinderen uit gebroken gezinnen met huiselijk geweld en verslavingsproblematiek. Nu loopt haar spreekuur steeds vaker vol met meisjes zoals Pien.

‘Pien wil haar omgeving niet teleurstellen’, legt ze me uit. Lager dan een negen voelt voor haar als een onvoldoende. ‘En dan te bedenken dat ze ook nog eens vrijwillig drie extra vakken volgt. Plus elke maandagmiddag het Pre-University College.’ Door deelname aan dat extra programma hoopt Pien over twee jaar haar kansen bij de selectie voor tandheelkunde te vergroten.

‘Voor je het weet zit zo’n meid maanden thuis met een burn-out’, verzucht mijn vriendin.

‘Waarom stopt ze niet gewoon met al die extra zelfopgelegde activiteiten?’, vraag ik. Maar zo eenvoudig is dat niet: ‘Pien is doodsbang niet door de selectie te komen. En niet toegelaten worden, betekent niet voldoen aan de verwachtingen. En dat is falen’.

Hoge verwachtingen leiden tot hogere prestaties. Dat concludeerde psycholoog Robert Rosenthal al in 1968 toen hij onderzoek deed naar de invloed van verwachtingen van de leraar op de ontwikkeling van kinderen. Hoge verwachtingen vertalen zich bovendien in meer zelfvertrouwen. Met lage verwachtingen werkt het precies andersom.

Volgens de onderwijsinspectie zijn leerkrachtverwachtingen nog te vaak (onbewust) gerelateerd aan gezinskenmerken en opleidingsniveau van ouders, in plaats van aan het werkelijke potentieel van het kind. Dat werkt door in het schooladvies. En onderadvisering heeft een levenslange impact.

Meer hoge verwachtingen dus, zou je zeggen. Dan krijgt elk kind de kansen die het verdient. Toch hebben hoge verwachtingen ook een keerzijde. Wat doen we onze kinderen aan als ze zich als 10-jarige al druk moeten maken over hun schooladvies? Als we ze op jonge leeftijd almaar testen en stelselmatig sturen op hogere toetsresultaten? Als ouders er alles aan doen om een vmbo-advies te vermijden? Als kinderen op de middelbare school al moeten bouwen aan hun cv voor toelating op de universiteit? Erger nog, als kinderen hun eigenwaarde ontlenen aan diploma’s en schoolprestaties? Het prestatievirus heeft ons in zijn greep. Hoge citoscores voor een geslaagd en gelukkig leven; we zijn er blind in gaan geloven.

Beschroomd vertel ik mijn vriendin over het gesprek met de moeder van de 6-jarige Elsje. Een pijnlijke confrontatie met mijn eigen blinde vlek. Het was vlak voor kerst. ‘Elsje doet het geweldig, voor alle taal- en rekentoetsen heeft ze hoge resultaten’, zei ik enthousiast. ‘Ze wordt later vast iets als tandarts, dokter of misschien advocaat.’ Haar moeder hoorde me geduldig aan en zei vriendelijk: ‘Weet je, wij hopen dat Elsje voorlopig gewoon kind kan zijn. En trouwens, zelf wil ze later niets liever dan kapster worden.’

Dit is de 34ste aflevering van de serie die Merel van Vroonhoven schrijft over haar overstap van topvrouw bij de Autoriteit Financiële Markten naar zij-instromer in het onderwijs. Lees hier de vorige aflevering.

Merel van Vroonhoven deed als zij-instromer ook onderzoek naar het lerarentekort: ‘De aanpak is te beperkt en te versnipperd’

Ook bedacht ze een programma waarin schoolleiders en topvrouwen uit het bedrijfsleven kijken wat ze van elkaar kunnen leren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden