Opinie

Hoedt u voor de Haagse Grieken

Gemeenten komen 4 miljard euro, 248 euro per inwoner, tekort om hun nieuwe taken behoorlijk te kunnen uitvoeren. Laat ze zelf belasting heffen.

VVD-leider Mark Rutte houdt een toespraak op de uitslagavond van de VVD in Den Haag na de Provinciale Statenverkiezingen van 2011. Beeld anp

Natuurlijk moet Griekenland zijn schulden aflossen. Maar nu wordt het tijd de Grieken in Den Haag te temmen. Door gemeenten niet alleen overheidstaken in de maag te splitsen, maar ook bijbehorende bevoegdheden. Door belastingen van het Rijk terug te brengen naar gemeenten, die dicht bij de burger staan. De Provinciale Statenverkiezingen zijn het moment voor de ommekeer die zo hard nodig is in Nederland.

Gemeenten voeren na 1 januari van dit jaar driekwart van de taken van de overheid uit, maar ze hebben nauwelijks enige zeggenschap over de manier waarop. Met de decentralisaties van de Jeugdzorg, AWBZ en Participatiewet werd ons steeds beloofd dat gemeenten de ruimte zouden krijgen om alles 'dicht bij de mensen zelf' te organiseren. Maar in de praktijk wordt alles op het laatste moment weer door de Tweede Kamer dichtgeregeld. En krijgen gemeenten ook de plicht om een aantal zaken te gaan betalen, zoals de door de huisarts voorgeschreven ggz, waar ze geen enkele invloed op hebben.

Bert Euser. Beeld .

Enorme tekorten

Het gevolg is dat gemeenten enorme tekorten krijgen als ze de voorzieningen voor hun inwoners willen handhaven. Het onderzoekscentrum voor de lokale economie (Coelo) heeft de omvang van die tekorten becijferd op niet minder dan 248 euro per inwoner, een bedrag dat voor heel Nederland op meer dan 4 miljard euro per jaar komt. En in tegenstelling tot de Haagse politiek mogen gemeenten geen cent tekortkomen op hun begroting. Terwijl Den Haag goede sier maakt in Brussel met 4 miljard minder begrotingstekort, moeten gemeenten hun eigen inwoners ontdoen van elk mogelijk overbodig uurtje thuiszorg.

Het is dan ook goed dat verschillende rechters gemeenten verboden hebben om die kortingen 'zomaar' op te leggen. Daarmee zouden gemeenten zich echt onttrekken aan de zorgplicht die ze wettelijk, maar ook moreel, hebben voor hun inwoners. Om aan die zorgplicht te kunnen voldoen zouden gemeenten het geld moeten terughalen uit Den Haag. Om te beginnen bij de provincies, waar dit 'tussenbestuur' intussen een reserve van 15 miljard heeft opgebouwd, bijna vier keer zoveel als gemeenten tekort gaan komen. Dat kan dan gebruikt worden om te investeren in nieuwe oplossingen die gemeenten voor hun inwoners moeten ontwikkelen.

Lokale partijen

Omdat de gemeentelijke politici van landelijke partijen aan de leiband van Den Haag lopen, is de hoop gevestigd op de lokale partijen. Deze moeten dan wel in provincies tijdens de komende verkiezingen voldoende macht verwerven. Mede op initiatief van Nederland Lokaal hebben al ruim 170 lokale partijen de krachten gebundeld en doen in elf provincies lokale lijsten aan de verkiezingen voor provinciale staten mee.

Het woord is aan de kiezer. Die heeft bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen al bijna eenderde van de gemeenteraadszetels aan lokale partijen gegeven. Een herhaling op provinciaal niveau, en daarmee in de Eerste Kamer, ligt de komende jaren in het verschiet. Te beginnen op 18 maart aanstaande.

Middelen

De agenda is helder. Als gemeenten, als de 'eerste overheid' driekwart van de taken uitvoeren, geef gemeenten dan ook de middelen daarvoor. Maak een einde aan het krankzinnige rondpompen van geld door de landelijke overheid. Kijk naar andere Europese landen, zoals Denemarken, waar de gemeenten zelf een groot deel van de belastingen heffen. En ook zelf mogen weten of ze kleine scholen, verzorgingshuizen, winkels, etcetera voor hun inwoners willen handhaven. En de lokalen zijn daartoe bijzonder goed in staat.

Het zijn lokalen die prestigeprojecten hebben geschrapt, begrotingen sluitend hebben gemaakt en inwoners een stem geven in het beleid. Dat gebeurt met de basisdemocratische bestuursopvatting die de meeste lokale partijen hanteren. Een moderne vorm van bestuurlijke regie, die ervan uitgaat dat de competenties van de bevolking zo hoog zijn dat zij op veel terreinen meer weten en kunnen dan 'het gemeentehuis'. En dat is een totaal ander concept dan de fameuze 'participatiesamenleving' van Den Haag, die erop neer komt dat de burgers taken moeten overnemen die de landelijke overheid niet meer kan of wil betalen. In feite wordt hiermee immers van burgers gevraagd om het ongelooflijk inefficiënte en bureaucratische uitvoeringssysteem dat de landelijke overheid heeft geschapen in stand te houden.

Mijn collega's en ik willen als vertegenwoordigers van eenderde van de bevolking in de gemeenteraden ook de stem van onze achterban laten horen in de provincie en de Eerste Kamer. Wij vormen intussen met meer dan 400 wethouders 'de grootste bestuurlijke familie van dit land'. En we hebben bewezen dat we, samen met onze inwoners, in staat zijn tot hervorming van de democratie, afschaffing van de bureaucratie, dat alles met groot draagvlak onder de inwoners van onze gemeenten, zoals blijkt uit de verkiezingsuitslagen van de afgelopen jaren. Tijd om aan en in Den Haag te vertellen hoe het ook kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.