Hoe zal Robert Mugabe de geschiedenis ingaan?

Hoe zal Robert Mugabe de geschiedenis ingaan? Als de koppige oude tiran met een gevaarlijke vrouw, of herinneren Zimbabwanen zich ook betere tijden? Commentaren in Zimbabwaanse media lopen uiteen.

De dag na het aftreden in Harare. Beeld Ben Curtis / AP

En toen nam Mugabe toch maar ontslag. Het lijkt wel of er niemand meer van hem houdt. Zijn trouwe volgelingen van de veteranenvereniging - de oud-guerrillastrijders uit de bevrijdingsoorlog in de jaren zeventig - zaten zelfs achter de betogingen van afgelopen zaterdag. Zijn generaals, zijn partijgenoten, natuurlijk de hele oppositie en allerlei burgergroepen, allemaal hadden ze genoeg van de president die dacht dat hij door iedereen geliefd was, dankzij jaren pluimstrijkerij. Hoe wordt hij nu uitgezwaaid door vriend (tot voor kort) en vijand in de Zimbabwaanse pers?

De regeringskrant heet The Herald en het hoofdredactionele commentaar zou nog niet zo lang geleden als volkomen verbijsterend zijn ervaren. 'Afgelopen avond was een nieuw begin voor Zimbabwe. De fouten uit het verleden, met name de afgelopen paar jaar, werden weggespoeld in een ongelooflijk feest, een buitengewoon goedgehumeurde viering en Zimbabwe was weer een veel verenigder land en een samenleving met een uitzonderlijk hoog moreel.'

De officiële woordvoerder van de regeringspartij Zanu-PF is wel iets milder. The Herald citeert 'kameraad Simon Khaya Moyo' over Mugabe: 'Hij heeft inderdaad te lang gebruikgemaakt van de gastvrijheid van het Zimbabwaanse volk. Erger nog, hij heeft zichzelf omringd met personen met crimineel gedrag, primitieve en respectloze kenmerken. We moeten echter waarderen dat hij zoveel heeft gedaan voor de bevrijding van ons land en ook als premier en later president na de onafhankelijkheid. Hij verdient een goede rust, en ik denk dat elke Zimbabwaan het daarmee eens is.'

Afsluiting trauma

Columnist Kelvin Kudenga denkt daar heel anders over in de oppositiekrant The Zimbabwean onder de kop: 'Mugabe moet het gevang in voor zijn moorddadige misdaden'.

'Hebben het volk van Zimbabwe en de internationale gemeenschap zich erbij neergelegd om gewoon op zijn dood te wachten? Wat is er zo speciaal aan een president dat hij zo'n andere behandeling krijgt dan de rest van ons? Hij is toch zogenaamd gekozen door het volk en als zodanig ook verantwoording verschuldigd aan het volk? Als het de arme Kelvin was die één iemand zou hebben vermoord, zat de hele wereld achter me aan, plus Interpol.

'Dus wat is zo bijzonder aan Mugabe? Hij is verantwoordelijk voor bijna 50.000 doden in Zimbabwe, tijdens de moordpartijen door het leger in Matabeleland in de jaren tachtig en die in de jaren 2000. Dan hebben we het nog niet over al die mensen die voor de rest van hun leven verminkt zijn, die werden ontvoerd, gemarteld, seksueel misbruikt, wier huizen werden platgebrand - de lijst gaat maar door.

'Man van het volk'

'Betekent president worden dat je toetreedt tot de club van hen die alles ongestraft kunnen maken? Het volk van Zimbabwe heeft er recht op zijn kwelgeest Robert Gabriel Mugabe voor de rechter te horen over zijn misdaden en dan in de gevangenis te zien voor zolang als hij nog te leven heeft, want de meesten van ons hebben behoefte aan een afsluiting van het trauma dat hij ons heeft bezorgd.'

In het particuliere weekblad Zimbabwe Independent wijst commentator Wongai Zhangazha meer op de teloorgang van Mugabe, met weemoed. 'Hij begon goed, maar eindigde slecht. Treurig, maar in de geschiedenis zullen mensen zich zijn eerloze einde herinneren. Het blijvende beeld is Mugabe de intolerante leider, die zijn land in puin achterliet, zonder eigen munteenheid, terwijl hij zijn vrouw Grace toestond te jagen op echte of ingebeelde vijanden. Na jaren voorvechter van de armen te hebben geleken, de lieveling van vele kwetsbare Zimbabwanen, leek Mugabe het contact met de realiteit kwijt. Maar weinigen zullen de sociale maatregelen van de jaren tachtig vergeten: gratis onderwijs, gratis gezondheidszorg, een sociaal vangnet voor miljoenen arme Zimbabwanen. In die tijd werd hij nog terecht 'een man van het volk' genoemd.'

Voor echt aardige woorden heeft Mugabe alleen nog de paar vrienden uit het kamp van hemzelf en zijn omstreden vrouw Grace, tegen wie het leger en oudgedienden als de komende president Mnangagwa vooral in opstand kwamen. Een van de ministers die Mugabe tot het laatst trouw bleven, Jonathan Moyo van hoger onderwijs, twitterde volgens NewZimbabwe.com: 'Er zal nooit meer iemand zijn zoals R.G. Mugabe. Ik ben dankbaar dat ik de kans kreeg onder hem mijn land te dienen. Ik ben er trots op dat ik naast deze iconische leider stond in de moeilijke momenten van de laatste dagen van zijn presidentschap.' Het klinkt als een wegstervend geluid.


Na 37 is het spel nu echt uit voor Mugabe

Na het feestvieren volgt de onzekerheid
Zimbabwe is verlost van Mugabe, maar gaat ook een onzekere periode tegemoet. Voorlopig krijgt vice-president Mnangagwa het vertrouwen van het volk.

Profiel van een van de langst zittende staatshoofden van Afrika
Hij dwong wereldwijd respect af toen hij zijn land in 1980 naar de onafhankelijkheid leidde. Maar onder zijn brute heerschappij werd Zimbabwe een straatarme pariastaat.

Luidt het eind van presidentschap Mugabe een nieuw begin in voor Zimbabwe?
Opgetogenheid over de machtswisseling-in-slowmotion overheerst in Harare. Na 37 jaar nadert eindelijk het einde van het presidentschap van Mugabe, is de teneur.

Zo vieren de Zimbabwanen feest
Correspondent Mark Schenkel legt de euforie van de Zimbabwanen vast. Bekijk hier zijn foto's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden