OMBUDSMANBAS MESTERS

Hoe wordt bepaald welke brieven de krant halen?

Sinds het begin van de coronacrisis ontvangt de krant meer ingezonden brieven dan ooit. Hoe wordt bepaald wie de kolommen haalt?

Niemand ter redactie weet beter hoe de Volkskrant-lezer is geluimd dan de brievenredacteur. Ik belde hem om te polsen wat het coronavirus met de brievenschrijver heeft gedaan.

Wat blijkt? Er worden meer brieven ingestuurd dan ooit. Ontvangt de krant in normale tijden dagelijks 100 tot 150 brieven, nu 200 tot 300. Dagelijks leest en selecteert één persoon die brieven. De brievenredacteur aan de lijn doet het sinds een jaar drie keer per week. Hoe hij daarbij te werk gaat, volgt later. Eerst maar eens de opzienbarende verandering in hoeveelheid, toon en inhoud van de ingezonden brieven sinds de coronacrisis uitbrak.

De brievenredacteur identificeert drie fasen. Direct nadat corona was uitgebroken, bleek de brievenschrijver – die normaal behoorlijk geagiteerd kan zijn – zijn verbitterde toon te zijn verloren. ‘Het dagelijkse geklaag over van alles en nog wat verdween. Brieven verwoordden een gevoel van schrik en desoriëntatie. Oproepen tot onderling begrip zwollen aan, en de hartekreet dat we samen sterk staan. Men bleek op zoek naar heroriëntatie.’

Na een kleine drie weken trad fase 2 in: die van de coronamoeheid. Als ombudsman wijdde ik er ook een rubriek aan. De hoofdteneur was: ‘Corona is uiteraard het belangrijkste nieuws. Maar graag een wat gevarieerder aanbod.’

Inmiddels – in fase 3 – keert de verontwaardiging terug. Boosheid op Booking.com dat belasting ontwijkt en het lef heeft zijn hand op te houden. Kwaadheid op KLM en Schiphol die altijd onbeperkt wilden groeien, ten koste van het milieu, en nu miljardensteun krijgen. Plaatsvervangende schaamte over het gebrek aan solidariteit met de Zuid-Europese landen. En inmiddels ook boosheid over de economische gevolgen van de lockdown, en over het feit dat ouderen wel worden beschermd, maar studenten en jongeren?

Wat de brievenredacteur ook opviel, was dat de correctiemails over taal- en andere fouten grotendeels wegvielen. ‘Mensen leken wel wat anders aan hun hoofd te hebben.’ Aperte fouten bleven benoemd. Zoals de blunder bij de foto van een ampfibisch landingsvoertuig van de Franse marine die in het onderschrift werd omschreven als het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle.

Aperte fouten bleven benoemd. Zoals de blunder bij de foto van een ampfibisch landingsvoertuig van de Franse marine die in het onderschrift werd omschreven als het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle.Beeld EPA

Met het wegvallen van veel correctiemails groeiden de complimenten voor krant en columnisten. Wat ook toenam, waren de suggesties en pogingen tot duiding. Ideeën om de tekorten aan mondkapjes op te lossen, plannen om de samenleving definitief om te bouwen. ‘Brievenschrijvers toonden zich enorm betrokken en wilden hun steentje bijdragen.’ Dit gebeurde op zo’n grote schaal dat daarop ook weer een tegenreactie volgde. Twee psychiaters en een filosoof schreven een opiniestuk onder de titel: ‘Help! Verlos ons van deze opiniedemie.’ Niet geheel onterecht, constateert de brievenredacteur: ‘Wat opviel was dat brievenschrijvers met graagte een coronasausje goten over hun stokpaardjes om die opnieuw onder de aandacht te brengen.’

Tot zover de trends. Nu de tips voor brievenschrijvers die boos zijn dat hun brief niet geplaatst is. Die boosheid kan – ook in coronatijd – nog altijd behoorlijk oplopen. Verontwaardiging over de ‘lage kwaliteit’ van gepubliceerde brieven, terwijl de eigen, niet geplaatste brief ‘veel beter’ was. Complottheorieën als: ‘Ik had niet anders verwacht van die linkse Volkskrant.’ De werkelijkheid is prozaïscher. Maar 6 tot 9 van de 200 tot 300 brieven kunnen dagelijks worden meegenomen. Gevraagd naar de criteria somt de redacteur ze op, nadat hij heeft beklemtoond dat alle brieven worden gelezen.

Veel te lange brieven maken geen kans. Dagelijks is er één brief van de dag, de rest is maximaal 200 woorden. Een brief moet natuurlijk goed geschreven zijn, een originele invalshoek hebben, en als het kan een beetje humor. Enige eigenwijsheid is een aanbeveling, en de brief moet interessant zijn voor een grote groep lezers. Boze tirades, waarin politici worden gekarakteriseerd als zakkenvullers en kl..tz.kken, worden terzijde gelegd. ‘Wij zijn niet het podium om die boodschap te publiceren.’ Klachten over collega-redacteuren, die aan de leiband van bedrijven of politici zouden lopen, worden niet geplaatst, maar wel altijd doorgestuurd naar de redacteuren, die vaak ook antwoorden. Poëziebrieven sneuvelen ook. Waarom blijkt bij navraag onduidelijk. ‘Dat is oud beleid dat we wellicht eens moeten heroverwegen’, aldus de brievenredacteur. Klachten over tv-uitzendingen halen zelden de kolommen. ‘Wij plaatsen liever brieven die raakvlak hebben met artikelen uit de krant.’

Uiteindelijk zijn er dagelijks 20 tot 40 brieven die aan alle criteria voldoen. Exemplaren die het desondanks niet halen, worden een week aangehouden in een poging ze alsnog te plaatsen. Verliezen ze hun actualiteit, dan sneuvelen ze helaas. Het zou, zo erkent de brievenredacteur, zeker de moeite van het onderzoeken waard zijn om te bekijken of niet meer brieven een plek op de Volkskrant-website zouden kunnen krijgen. Dat gebeurt nu gemiddeld één keer per maand in de onlinerubriek ‘Gesprek van de dag’. Dit zou vaker kunnen. Al was het maar omdat die rubriek goed wordt gelezen.

Sprekend over digitalisering: inmiddels komt 99,9 procent van de brieven per mail tot de krant. Maar elke week bereiken nog één tot twee brieven per envelop de redactie. Vaak zijn die handgeschreven. Net als alle andere worden ook deze exemplaren gelezen, gekoesterd en, indien de moeite waard, geplaatst. Iedereen die een brief heeft gestuurd, krijgt antwoord, bezweert de redacteur. Toegegeven, niet altijd in een persoonlijke brief. Hij gebruikt standaardantwoorden: ‘Dank voor uw brief. Hij wordt niet geplaatst.’ ‘Er waren meer brieven over dit onderwerp.’ ‘De brief was goed genoeg, maar heeft het op het laatste moment niet gered.’

Eén soort brievenschrijver blijkt helemaal geen antwoord te ontvangen. Curieus genoeg is dat degene die succes heeft en het redt tot de krantenkolommen. ‘Raar eigenlijk’, constateert de brievenredacteur desgevraagd. Hij wil dit terecht ter discussie stellen. ‘Het is toch mooi om mensen te laten weten dat ze gehoord worden.’

Verbetering: In bovenstaand artikel werd geschreven dat een foto van een veerpont per ongeluk als een vliegdekschip werd omschreven in een onderschrift. Dat was onjuist, het was geen veerpont maar een ampfibisch landingsvoertuig van de Franse marine dat ten onrechte werd aangezien voor een vliegdekschip.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden