Verslaggeverscolumn Ariejan Korteweg

Hoe Wopke Hoekstra slingert tussen marktwerking en planeconomie

Een minister van Financiën doet niet heel vaak boodschappen, zegt Wopke Hoekstra in de schuilkerk. Leg je dan eens iets geks in je ­winkelmandje, zoals een vliegtuigmaatschappij, dan moet je meteen verantwoording afleggen op een symposium van het Wetenschap­pelijk Instituut van het CDA over marktwerking.

Je ziet hem in gedachten met dat lange lijf in een stemmig pak door de supermarkt lopen, ijzeren mandje aan de arm. Hij bukt zich en warempel, tussen de bleek­selderij en de vanilleyoghurt belanden glimmende blauw-witte vliegtuigen van de KLM. De dames bij de kassa – diepblauw uniform met gestrikte rode ceintuur – kijken niet vrolijk als ze zien wat deze keurige verschijning op hun lopende band legt.

Wacht, Hoekstra is al weer verder in zijn verhaal. In zijn zoektocht naar de oorsprong van de marktwerking schampt hij het neolithicum (de mammoeten laat hij met rust), doet Koning Salomon aan, koerst naar de Gouden Eeuw, raakt aan Adam Smith en belandt via Theodore Roosevelt en het communisme in 1989.

En hier, horen de mensen in de schuilkerk, gaat de slinger van de geschiedenis de andere kant op. Van staatsgeleide planeconomie naar de grenzeloosheid van het postcommunisme. Waarmee we in het heden zijn aangekomen en de slinger weer terug lijkt te bewegen. Daarbij een handje geholpen door Hoekstra, die overigens – zoals het een minister van Financiën betaamt – de kunst verstaat zichzelf klein te maken.

Beeld De Gertrudiskapel, voormalige schuilkerk.

Bleef het bij dat ene handje, dan zaten we hier vanavond niet. Maar zowat in de week dat Hoekstra ­triomfantelijk bekendmaakte een belang van 14 procent in Air France-KLM te hebben gekocht, zei Hugo de Jonge, zijn collega op Volks­gezondheid, dat wat hem betreft de marktwerking in de zorg was doorgeslagen. Ook dat stond niet op zichzelf: begin dit jaar nog adviseerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid dat het wenselijk was een staatsbank op te richten – denk aan ABN Amro of SNS. Telecommunicatie, postbezorging, treinverkeer; in elke sector van publiek belang staat de privatisering ter discussie.

Dus kom er maar in, minister van Financiën: vertel ons over het CDA als pleitbezorger van een sterke overheid, door CU-senator Roel ­Kuiper bepleit in De terugkeer van het algemeen belang, zijn onverminderd actuele boek over wat mis ging in dertig jaar privatisering. Voor wie die hoop mocht koesteren, heeft Hoekstra een citaat van Kierkegaard paraat: ‘Wie met de tijdgeest trouwt, wordt snel ­weduwnaar.’

Met de tijdgeest wil Hoekstra niet trouwen. Wel of niet staats­ingrijpen, dat is allemaal maatwerk, vindt hij. Soms is het nodig, vaak niet. Veel gaat namelijk goed. ‘It depends, ça dépend, het hangt er van af.’ Wel of geen markt, zo wil een CDA’er niet denken. De kwaliteit van de zorg schildert hij met een zin om even op te kauwen: ‘Denk eens aan de kindersterfte of kankergevallen van veertig jaar geleden. Die mensen hadden er een moord voor begaan om in 2019 ziek te zijn.’

Wopke Hoekstra: ‘It depends, ça dépend, het hangt er van af.’

Tafelzilver zoals de KLM, daar moet je volgens hem wel zuinig op zijn. Zijn mercantilistische hart gaat er sneller van kloppen. Hoekstra is niet iemand voor stem­verheffing of grote gebaren, hij heeft de rust van de man die op de centen past. Maar in zijn oog­opslag zit zeker zo veel ironie als bij Buma. Kijk maar eens naar die foto waarop hij zijn Franse collega Bruno LeMaire de hand schudt, vlak nadat hij hem voor een fait ­accompli heeft gesteld: een man die de uitkomst eerder kent dan anderen, maar daar verder bescheiden over wil zijn.

Voor het slotakkoord verandert hij van register: ‘Dit is een geweldig land. Laten wij er toe bijdragen dat zo te houden.’ Hij zei het op de ­Bilderbergconferentie, en vorige week nog bij jonge CDA’ers, en nu hier: ‘KUNT U HELPEN!?’ Helpen om dit geweldige land geweldig te houden; daar komt de politicus achter de minister vandaan.

Dat helpen, dat is helemaal CDA. Niet de staat, niet het individu maar de samenleving moet het doen: wij met z’n allen gaan dat land mooi houden, daar hoeft geen overheid aan te pas te komen. De koopman keert terug in de moederschoot.

Hoekstra met Lemaire, daags na de KLM-aankoop.

Na afloop heerst milde euforie. Rutger Ploum, de nieuwe voorzitter, had me vooraf verteld dat hij wil dat het CDA bij de volgende verkiezingen als een van de twee grootste partijen eindigt. ‘We gaan verdiepen, verbreden, vernieuwen’, zei hij – alsof een nieuwe ­tunnel onder het Kanaal werd aangekondigd. Of dat onder leiding van Hoekstra zal gebeuren? ‘Dit is Lubbers-materiaal’, hoorde ik CDA’ers zeggen. ‘Waarom een Chardonnay opentrekken als er een Sancerre op dronk is?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.