Opinie

Hoe vertaal je stemmen in een nieuw akkoord en bestuur? Zeven adviezen voor de winnaar van de verkiezingen

Als winnende lijsttrekker moet je de stemmen van duizenden burgers vertalen in de formatie van een nieuw college van burgemeester en wethouders. Dat moet berusten op een politiek akkoord met partijen. Maar hoe doe je dat? Communicatiedeskundige Joan Smithuis geeft zeven adviezen voor de winnende lijsttrekkers.


Daar zit je dan als lijsttrekker, na de feestavond waarop jouw partij de overwinning opeiste. Maar nu, wat nu? Jij wordt geacht het voortouw te nemen in de formatie van een nieuw college van burgemeester en wethouders. Dat moet berusten op een politiek akkoord met partijen waarmee programmatisch overeenstemming kan worden bereikt. En dat bovendien op voldoende zetels in de gemeenteraad kan rekenen om een solide politieke basis te hebben. Hoe doe je dat?

In de meeste gemeentehuizen regeren nu combinaties van D66, CDA, VVD en PvdA, soms met sterke lokale partners. Naast de lokale partijen zullen ook Denk en, in Amsterdam, het Forum voor Democratie, ruimte opeisen. De PVV blijft als coalitiepartner weinig begeerd of wordt uitgesloten. Hoe vertaal je nu de stemmen van duizenden burgers in een nieuw akkoord, een nieuw bestuur? Een zevental adviezen:

Coalitieonderhandelingen zijn een uitputtingsslag, waarin zelden zorgvuldig wordt omgegaan met de menselijke energie

1. Blijf bescheiden en reken je niet rijk. Ook winnaars komen soms in de oppositie terecht. Besturen en formeren doe je op basis van een meerderheid. Die verwerf je niet met arrogantie, maar met een zakelijke en open benadering.

2. Schakel een breed geaccepteerde informateur in met ruime ervaring in het openbaar bestuur. Deze zoekt uit welke combinaties de voorkeur hebben van alle partijen. Verwacht geen inhoudelijke bijdrage. Hij of zij vrijwaart je wel van de beschuldiging dat jij te snel partijen buitensluit.

3. Realiseer je: je onderhandelt over de inhoud. Maar het proces, de mensen en hun onderlinge verhouding geven de doorslag. Coalitieonderhandelingen zijn een uitputtingsslag, waarin zelden zorgvuldig wordt omgegaan met de menselijke energie. Er is alles te zeggen voor twee onderhandelaars per partij: één voor de inhoud en één die daarnaast de relaties bewaakt, vooral ook die met de eigen fractie. Er is zeker ook iets te zeggen voor een vrouw. Vrouwen hebben vaak meer gevoel voor grenzen en verhoudingen.

Vrouwen hebben vaak meer gevoel voor grenzen en verhoudingen

Beperk het gebruik van de sociale media tot een vrolijk sfeerplaatje van de onderhandelaars in de zon

4. Schakel de ambtelijke organisatie in voor de ondersteuning. Niet door het betrekken van bevriende ambtenaren, maar gewoon via de hoogste leiding. Je moet daar tenslotte vier jaar mee samenwerken. Eén of twee ondersteunende ambtenaren kunnen vragen uitzetten en laten beantwoorden, teksten schrijven. Een professionele ambtenaar weet dat de onderhandelingen het feestje zijn van de politiek. Dat hij of zij hoog op kan adviseren bij de koffieautomaat. En vergeet de secretariële ondersteuning niet voor het regelen van afspraken, locaties, lunches en voorzieningen.

5. Maak duidelijke afspraken met de burgemeester en de gemeentesecretaris over hun rol. Voorkom dat zij zich verongelijkt staan op te winden in de coulissen. Raadsgriffiers hebben geen plek in de formatie: zij zijn er voor de hele raad, ook voor de toekomstige oppositie die soms extra aandacht verdient.

6. Beperk het gebruik van de sociale media tot een vrolijk sfeerplaatje van de onderhandelaars in de zon. Spreek af dat dit voor alle onderhandelaars geldt. Sociale media horen bij de verkiezingsstrijd, maar tijdens onderhandelingen leiden ze enkel tot ruzie.

7. Als het akkoord er is, neem dan een halve dag de tijd. Niet wéér direct van die opgetogen, te vrolijke gezichten voor de camera. Bereid je verantwoording en de presentatie van het nieuwe college voor met je eigen woordvoerders. Zorg dat er een team staat dat samenhang uitstraalt - niet een groepje bestuurders waarvan de helft nauwelijks aan het woord komt. Presenteer het akkoord en het nieuwe college op een geschikte locatie. Het is de afronding van het feestje. Blijf niet in het gemeentehuis: daar staat de oppositie in de coulissen klaar om de pret te bederven.

Joan Smithuis werkt ruim dertig jaar in de overheidscommunicatie. Hij was elf jaar directeur Communicatie van Amsterdam. Aansluitend was hij (interim)hoofd communicatie bij verschillende gemeentes, provincies en bij de Raad van State.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden