Column

Hoe vaker iets misgaat, hoe minder hard het erin hakt

Soms lees je een wetenschappelijk bericht dat je doet uitroepen: maar natuurlijk! Deze zomer verschenen de resultaten van een onderzoek naar de frequentie van stressstoornissen in verschillende landen. Wat blijkt: in landen die worden geplaagd door problemen komen die minder voor dan in landen waar mensen het doorgaans 'erg goed hebben'.

Olaf Tempelman
Een Albanese vrouw in het vluchtelingenkamp van het Macedonische Cegrane, op 31 mei 1999. Beeld epa
Een Albanese vrouw in het vluchtelingenkamp van het Macedonische Cegrane, op 31 mei 1999.Beeld epa

De onderzoekers waren voorzichtig met het speculeren naar oorzaken. Ik ben geen wetenschapper dus ik durf wel te gissen: veel reacties van mensen op gebeurtenissen worden bepaald door wat ze gewend zijn, leuk of niet. Een paar jaar terug raasde een storm over mijn Nederlandse woonplaats en begonnen ze in mijn goed verzekerde straat te krijsen toen het water de halletjes dreigde te bereiken. In de zomer van 2005 was ik nog correspondent en werd de Roemeense Siret-vallei getroffen door zware overstromingen. Ik mocht tot mijn bovenbenen waden in de huizen van gastvrije dorpelingen en hoorde hun laconieke commentaren. Tja, die huizen waren al vaker ondergelopen, op een gegeven moment zakt het water, veeg je dagenlang modder weg en ga je nieuw meubilair timmeren, er zit niets anders op, of wel meneer?

Je kunt het zo vervelend niet bedenken of mensen kunnen eraan wennen. Begin jaren negentig werd ik op een Oost-Europees treinstation bijna doodgedrukt in een formidabele tiendubbele rij. Ik was daarna nogal van slag. Mijn mederijgenoten hadden nergens last van. De tweede keer dat ik een dooddrukrij overleefde, vond ik het fenomeen al een stuk normaler. Stroomstoringen, kranen waaruit geen water komt - het went. De eerste keer dat ik in het voormalig Joegoslavië een vluchtelingenkamp bezocht, is mij vooral bijgebleven doordat de mensen daar totaal geen aangeslagen indruk maakten. Die waren de omstandigheden als normaal gaan beschouwen. Tientallen vrouwen stonden met de hand de was te doen. Eén vrouw vertelde dat ze thuis een Miele had gehad. Helaas, haar huis was kapotgeschoten dus die wasmachine waarschijnlijk ook. Dan maar met de hand wassen, of niet soms meneer?

Ik heb gelukkig nooit verslag hoeven doen van aanslagen in Bagdad. Echter: van collega's die er waren, heb ik gehoord dat Irakezen daar tegenwoordig nauwelijks minder laconiek op reageren dan Albanezen op stroomstoringen.

Met 98 procent van de analyses van de zomergast Abou Jahjah was ik het oneens. Eén analyse leek me echter volkomen juist - namelijk dat inwoners van 'het Westen' decennialang in een aangename cocon hebben vertoefd en dat ze nu van streek zijn omdat 'de gewone onveilige wereld' hun kant op komt. Aanslagen en bestaansonzekerheid - elders zijn ze eraan gewend, West-Europa bleef de laatste vijftig, zestig jaar van opvallend veel van 's werelds rottigheid gevrijwaard.

Dat tijdperk nadert zijn einde, Abou Jahjah zei het met een zekere genoegdoening: jullie krijgen nu ook je portie rottigheid, nare kolonisators! Zelf vind ik die terugkeer van 'de gewone onveilige wereld' meer een reden voor droefenis. In plaats van Fransen die wennen aan aanslagen, zie ik liever Afghanen die stressstoornissen rapporteren omdat aanslagen zeldzaam zijn geworden. Onderzoeker en trauma-expert Michel Dückers spreekt van de 'kwetsbaarheidsparadox'. Als het ergens goed gaat 'hakt het er blijkbaar extra hard in áls het een keer mis gaat.' Als het vaker misgaat, hakt het er minder hard in - mooi of juist niet?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden