PeilingRacisme-debat

Hoe overbruggen we de kloof tussen ‘zwart’ en ‘wit’?

In het debat over racisme en het Nederlandse slavernijverleden gaat het er soms fel aan toe. Hoe zorgen we ervoor dat ‘wit’ en ‘zwart’ elkaar blijven vinden?

Fans van rapper Ronnie Flex tijdens Parkpop The Hague.Beeld ANP

Kiza Magendane (schrijver):

‘Het nuanceren van de polarisatie zelf is belangrijk. We zien de extreme uitingen, maar veel goede kanten en succesverhalen worden niet benoemd: de samenstelling van een klas of een elftal op een voetbalveld. Vriendschappen zijn de belangrijkste graadmeter voor gemeenschapszin en het overbruggen van kloven. Daarom moeten we investeren in ontmoetingen en vriendschappen, als basis voor een collectief. Het boeit weinigen dat iemand gaat voetballen met vrienden en daarna een biertje doet. Het publieke debat kijkt niet in het privédomein. 

‘Van rapper Akwasi las ik ooit dat hij optreedt in zalen vol gemengd publiek, terwijl iedereen mee zingt. De Nederlandse hiphopcultuur is de perfecte illustratie van mijn punt; veel media komen niet in zo’n concertzaal, of op het voetbalveld, maar hier is waar het gebeurt. Bij de demonstraties zag ik ook veel jonge witte mensen, die zijn opgegroeid met YouTube en influencers. Ze ontstijgen oppervlakkige hokjes. In de onzichtbare kamers van onze samenleving wordt een nieuw verhaal over Nederland geschreven, in dat privédomein ontstaat het nieuwe wij.’

Christine Otten (schrijver):

‘Je merkt dat er gemeenschapszin ontstaat als er gesprekken gevoerd worden op basis van gelijkwaardigheid en vertrouwen. De schrijfworkshops die ik in gevangenissen geef, draaien voor een groot deel om het overbruggen van kloven: tussen mensen met verschillende culturele en sociale achtergronden, tussen ‘binnen’ en ‘buiten’ de gevangenis. In de gevangenis komt de hele wereld bij elkaar. Ik zorg dat ze vanuit belangstelling vragen over en aan elkaar stellen, open zijn, zonder aanvallen. Ik daag deelnemers uit creatief te zijn, vanuit vertrouwen in hun talent en kunnen. Dat schept ruimte; juist in een omgeving als een gevangenis, waar het draait om straf. Schrijven is reflecteren, op jezelf, de wereld, je geschiedenis, de ander. Daardoor ontstaat kwetsbaarheid, openheid, niet alleen naar jezelf maar ook naar de ander. Deze open, intieme sfeer maakt dat mensen elkaar niet afzeiken maar steunen.

‘Je mag ook politiek incorrecte vragen stellen, niets wordt vermeden. Zo wordt het slavernijverleden zonder probleem besproken. Als de basis maar belangstelling is. Die methode is een voorbeeld voor buiten de gevangenis. Het komt erop aan: hoe kijk je naar de ander? De ander is altijd deel van jezelf en je schrikt van wat je in de ander niet kent. Dat moet je onbevooroordeeld bevragen. Er ligt een belangrijke taak voor het onderwijs om mensen hierin te trainen. Docenten moeten leerlingen niet alleen onderwijzen over ons koloniaal verleden, maar ook over de manier waarop we met elkaar omgaan.’ 

Brian Elstak (kunstenaar):

‘Ik moet zeggen dat ik helaas wat sceptisch ben geworden. Ook ik stond vreedzaam op de Dam en keerde met goede hoop huiswaarts. Daarna bleek dat de demonstratie op tal van manieren verkeerd geframed werd. Dan verlies je wat vertrouwen in een goede afloop. Maar ik verwijs ook altijd graag naar een quote van Nina Simone: ‘A true artist’s duty is to reflect the times’. We moeten doorgaan. We moeten allemaal het probleem aanpakken. Ieder op zijn eigen manier. Via zijn of haar eigen platform. Maakt niet uit hoe groot of klein die is. Wat kan je betekenen op werk? Of binnen je eigen familie, klas, buurt of gezin? Als vooral witte mensen dit gaan doen, en zich goed gaan uitspreken tegen racisme en polarisatie, dan pas krijg je positieve veranderingen.

‘Zelf heb ik nu één week de sleutels in handen van het Instagram-account van VPRO-DORST, dat wisselend beheerd wordt. Ik laat er achter mijn eigen werk filmpjes zien van fantastische sprekers. Die stuk voor stuk veel beter zijn in het verwoorden van oplossingen dan ik. Zo maak je maatschappelijke dilemma’s toegankelijk en inzichtelijk. Dit is voor mij uiteindelijk dé oplossing: allemaal in eigen kring onze bijdrage leveren.’

Miguel Heilbron (ontwikkelaar Fawaka WereldBurgerschap)

‘Met Fawaka WereldBurgerschap bieden we een lespakket aan onder de naam ‘Inclusief onderwijs’, ontwikkeld door ervaren lerarenopleiders. Hiermee maken we leraren ervan bewust hoe racisme, wit privilege en discriminatie werken. We geven ze vervolgens mee hoe ze kennis hierover kunnen gebruiken in de lessen met hun eigen leerlingen. Vanaf komend schooljaar, september, bieden we het aan in Amsterdam aan leraren van basis- en middelbare scholen, en vanaf januari in heel Nederland. Voor veel docenten, zeker als ze zelf nooit racisme hebben ondervonden, is het een schok als ze zien hoe vaak racisme nog voorkomt, en hoe heftig het kan zijn. Voor hen is het een eye opener, en ze noemen vooral de praktische vertalingen voor in de klas heel nuttig. Uit onderzoek blijkt ook dat deze cursussen – zeven sessies, in groepjes van twintig leraren – daadwerkelijk effect hebben. 

‘Ik ben hoopvol gestemd. Als je bedenkt dat het ‘pas’ ongeveer 150 jaar geleden is dat slavernij werd afgeschaft, dan komen we van ver. Racistische beelden van witte mensen als superieur en zwarte mensen als inferieur, die honderden jaren mainstream waren, werken nog steeds door in de hoofden van mensen. We hebben allemaal vooroordelen, maar we kunnen daar echt iets tegen doen.’

Amma Asante (voorzitter Landelijke Cliëntenraad en PvdA-politica)

‘Ik zie geen kloof tussen zwart en wit, kijk maar naar de deelnemers aan de antiracismedemonstraties. Belangrijk is het wegnemen van onbewuste vooroordelen, die we allemaal – niet alleen witte mensen – hebben. Maar racisme gaat verder: wanneer je vooroordelen, al dan niet bewust, inzet om anderen te dehumaniseren, te kwetsen of uit te sluiten. Sommigen van ons worden door hun huidskleur al snel bewust van het mechanisme van uitsluiting, maar dat zou iedereen moeten zijn. Die vooroordelen tackle je met kennis, dialoog en onderwijs. We moeten de racismediscussie scherp houden, om bewustzijn te blijven kweken. 

‘Dat is niet altijd makkelijk. Toen ik het probleem voor het eerst erkende, had ik daar letterlijk buikpijn van. Jezelf uiten over racisme, stap twee, levert moeilijke gesprekken op. ‘Hou op met dat gezeur, ik ben toch geen slavenhandelaar’, zeiden collega’s als ik over Zwarte Piet begon. Of je krijgt te maken met agressie, zoals mijn 13-jarige dochter, die na een discussie opeens voor ‘kankerneger’ werd uitgemaakt. Toch probeer ik het gesprek te blijven aangaan. En we hebben ook andere strategieën nodig, zoals schrijven en demonstreren. Want uiteindelijk komt het ook aan op macht: wie zet er een extra stoel aan de tafel?’

De strijd tegen racisme is terug van nooit weggeweest
In ons dossier vindt u een verzameling van stukken over de wereldwijde opstand tegen racisme.

Waar moeten we beginnen als we racisme in de praktijk willen aanpakken?
Racisme is in veel geledingen van de Nederlandse samenleving een probleem. Als we het willen aanpakken, waar moeten we dan beginnen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden