Column

Hoe Obama kiezers in de armen van Trump drijft

De Trumpiaanse ineenstorting van de Republikeinse Partij heeft onder progressieven een mengeling van vreugde en vrees teweeggebracht: vreugde over deze zelfverbranding door hun rivalen en vrees dat wat er uit de as zal verrijzen nog erger is.

Beeld afp

Maar het heeft niet geleid tot zelfonderzoek of de erkenning dat bepaalde aspecten van het progressieve beleid van het Obamatijdperk het Trumpverschijnsel mede hebben gevoed.

Het Trumpisme is namelijk ook een beetje een product van het late Obamatijdperk en beleeft nu een explosieve groei, na acht jaar waarin een charismatische, progressieve president het culturele landschap heeft gedomineerd en de agenda van het maatschappelijk debat heeft bepaald. Het is niet zo dat president Obama ons Trump op een of andere Machiavelliaanse wijze met opzet heeft bezorgd, maar het is ook geen toeval dat het Obamatijdperk op deze manier afloopt - met een demagogische reality tv-ster aan het hoofd van een populistische, nationalistische revolte.

Het reality tv-element van Trumps campagne is een soort lachspiegelversie van de Obamacampagne van 2008, die bol stond van de beroemdheden. Met de quasireligieuze voorstellingen en retoriek, de beeldvorming van de Grote Man tegen een achtergrond met zuilen, de goedkeuring van Oprah, de videoclip van Will.i.am en de steun van vele Hollywoodsterren was dat een presidentiële verkiezingsstrijd die deels een door Aaron Sorkin bedacht liturgisch script was en deels een soort jacht op de Oscars.

Dat had toen wel succes en daarom zitten we nu met de haast onvermijdelijke volgende stap: de presidentiële verkiezingsstrijd als een seizoen van Survivor, of, nu ja, The Apprentice, met dezelfde beroemdhedenfactor als bij Obama in 2008, maar dan zonder de semi-intellectuele pretenties.

Trump toont met zijn intimiderende grootspraak ook aan dat de kiezers steeds meer gewend raken aan het idee van een keizerlijke president - ook al een trend die is versneld door de keuzen van Obama. Die voerde ooit campagne tegen de machtsgrepen van zijn voorganger, maar als president heeft hij zelf zijn uitvoerende macht in bijna elke richting uitgebreid: oorlog voeren zonder goedkeuring door het Congres, het recht opeisen om Amerikaanse staatsburgers om te brengen en allerlei trucs toepassen om binnenlands beleid door te voeren zonder steun van het Congres.

Daarmee heeft hij de principiële progressieve kritiek op de uitvoerende macht ondermijnd en de rol van links Amerika als bolwerk tegen caesarisme verzwakt. Daarom is het ook passend - hoe betreurenswaardig ook - dat hij nu wordt beloond met de opkomst van een rechts Caesar-type met een autoritaire stijl en uitzinnige beloften.

Belangrijker nog: die Caesar mobiliseert een achterban die vroeger tussen beide partijen heen en weer zwalkte maar die door de regering-Obama de afgelopen acht jaar geleidelijk is afgeschreven. De felste aanhangers van Trump zijn geen aartsconservatieven. Het zijn blanke kiezers uit de arbeidersklasse, vooral uit de in verval geraakte industriegebieden en de mijnstreken, die vroeger meestal op Democraten stemden en nog steeds voor een sterke verzorgingsstaat zijn.

Deze kiezers waren sinds de jaren zeventig al steeds verder van de Democratische Partij afgedreven, maar Obama heeft dingen gedaan die voor hen onverteerbaar waren: zijn energiebeleid, zijn immigratievoorstellen, zijn pogingen het wapenbezit te beperken, zijn actieve beleid op het terrein van het homohuwelijk en abortus.

Op zichzelf is er niets verkeerd aan dat de regering-Obama besloot dat een etnisch meer diverse en doortastende progressieve coalitie meer leek te bieden dan te blijven proberen de Reagan-democraten erbij te houden, maar zonder gevolgen voor het progressieve kamp is dat niet.

Net als in Europa geldt ook hier dat wanneer links het nationalisme loslaat en een deel van de traditionele basis van de arbeidersklasse van zich vervreemdt, dit leidt tot een noodlijdende achterban die niet meer bij een van beide partijen hoort en zich terecht in de steek gelaten voelt. Dan krijg je Marine Le Pen en al die nationalistische partijen in Europa. Dan krijg je Donald Trump.

Hij is natuurlijk het Republikeinse monster, maar wat hij vertegenwoordigt is deels ook de erfenis van Obama - hij is de afstraffing van zowel linkse hobby's als van rechtse verdorvenheid en een bedreiging voor beide tradities die nog vele jaren zal blijven.

Vertaling: Leo Reijnen © NYT

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.