Column

'Hoe meer pluralisme een samenleving kent, hoe meer vertrouwen er is'

Het was een interessante week om in Groot-Brittannië en Spanje te zijn. Om eerst de Schotse separatisten te zien ijveren voor onafhankelijkheid en daarna te zien hoe de Baskische en Catalaanse separatisten met teleurstelling naar de uitslag van dat referendum keken. Ik ben blij dat een meerderheid van de Schotten onafhankelijkheid hebben afgewezen. Als ze dat niet hadden gedaan, hadden ze de belangrijkste bondgenoot van Amerika in de wereld vleugellam gemaakt: Groot-Brittannië.

Waarom is pluralisme vandaag de dag zo'n groot voordeel? Om twee redenen: politiek en vernieuwing. Als een samenleving 'pluralistisch' is, is dat een feit (zie Syrië en Irak). Een samenleving met pluralisme is een prestatie (zie Amerika). Dat pluralisme nu belangrijker is dan ooit, blijkt wel als we naar het Midden-Oosten kijken. Irak en Syrië waren pluralistische samenlevingen, maar ze hadden geen pluralisme. Hun verscheidenheid soennieten, sjiieten, Koerden, Turkmenen, christenen, Joden, yezedi's, alawieten was iets wat met harde hand moest worden onderdrukt door eerst het Ottomaanse Rijk en daarna door de Britten en de Fransen, en uiteindelijk door plaatselijke vorsten en kolonels. De samenleving werd bijeengehouden door sterke leiders.

Door de verbreiding van communicatietechnologie en door de globalisering worden alle vormen van autoritair autocratisch gezag zwakker, achterhaald en duurder in termen van bloed, geld en arrestaties. Deze landen moeten een ethiek van pluralisme ontwikkelen zodat ze zichzelf horizontaal kunnen besturen door het sluiten van een sociaal contract tussen gelijkwaardige burgers want anders blijven ze ten prooi aan onrust en geweld.

Het is geen toeval dat Tunesië en Koerdistan de twee gebieden in het Midden-Oosten zijn die het op dit moment het best doen wat democratische ontwikkeling betreft. Geen van beide heeft het pluralisme volledig onder de knie, maar wel al de onontbeerlijke aanloop daartoe van zelfbestuur. Ieders belangen moeten tegen elkaar worden afgewogen. Irak worstelt daar nu mee; Syrië is nog nergens.

Door sociale netwerken en hyperglobalisering stijgt ook de economische opbrengst van pluralisme. Want waar komt vernieuwing vandaan? Van het combineren van verschillende invalshoeken, ideeën en mensen. Google is begonnen als de combinatie van Larry Page en Sergej Brin, een Russische immigrant. Hoe meer pluralisme een samenleving kent, hoe meer vertrouwen er is, en vertrouwen plus pluralisme stelt mensen in staat om samen te werken, nieuwe ideeën te krijgen en bedrijven op te richten en overal ter wereld contact te leggen met de beste creatieve geesten. In april 2013 meldde The Economist dat 'zo'n 40 procent van de bedrijven uit de Fortune 500 waren opgericht door immigranten of hun kinderen'.

Het democratische Spanje heeft in de afgelopen tien jaar het indrukwekkende aantal van ruim vier miljoen immigranten opgenomen, voornamelijk uit Ecuador, Roemenië en Marokko. Die zijn gekomen toen de economie bloeide en hebben (nog) niet geleid tot een anti-immigratiepartij. Geen wonder dat de nationale leiders in Spanje opgelucht waren toen de Schotten 'Nee' zeiden. Toch volhardt de regionale regering van Catalonië in haar voornemen om in november een eigen, niet bindend referendum over onafhankelijkheid te houden.

Dat zal heel wat tegenwind krijgen. Om de verscheidenheid te beheren, kent Spanje al veel autonomie toe aan de zeventien regio's, een proces dat ze 'koffie voor iedereen' noemen. Volgens José Ignacio Torreblanca, het hoofd van het Madrileense kantoor van de Europese Raad voor Buitenlandse Betrekkingen, voelen veel Spanjaarden 'er niets voor' om nog dieper verdeeld te raken. Veel mensen hier vinden dat je zowel 'een goede Spanjaard als een goede Catalaan als een goede Europeaan' kunt zijn.

Torreblanca ziet een gevaar van al die afscheidingsbewegingen: 'Ze veranderen de richting van het politieke debat. Politiek moet gaan over links en rechts, over groei en herverdeling. Historisch gezien zorgen in Europa rechtse partijen voor groei en ongelijkheid en linkse partijen voor herverdeling. Het resultaat is dat je een samenleving hebt die zowel concurrentie als verbondenheid kent. Al die afscheidingsbewegingen brengen je op een zijspoor van identiteitspolitiek.' Dat is precies de reden waarom Syrië en Irak geen vooruitgang boeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden