ColumnLoes Reijmer

Hoe media en sociale media elkaar in de wurggreep houden

Gedurende de week maak ik aantekeningen in een Google Docs-bestand dat ‘Kladblok 2020’ heet, een tikkeltje sneue naam die het schrijven toch nog een beetje ambachtelijke schwung moet geven. In het document staan linkjes naar artikelen, evenals zinnetjes als ‘honger naar symbolen!!!’, gedachten die op het moment van schrijven voelen alsof de grote Bas Heijne in mij is neergedaald, maar waarvan ik de volgende dag toch niet meer helemaal begrijp wat ik ermee bedoelde.

Hoe dan ook. De eerste aantekening van de week ging over de basisschool in Zevenaar waar carnaval voortaan verkleedfeest zal worden genoemd op advies van een overijverige oudercommissie. Het Algemeen Dagblad en De Telegraaf penden het besluit eveneens overijverig op, want dit riekte naar de cultuurstrijd, met een beetje goede wil zelfs naar de op handen zijnde islamisering van ons land. Op sociale media namen mensen die gedachte dan weer overijverig over, want oorlogszucht wordt daar stelselmatig met vaderlandsliefde verward. 

Voor de duidelijkheid: het is natuurlijk non-nieuws. Dat een oudercommissie van een school in een Gelderse plaats zoiets adviseert, zegt helemaal niets. Het gaat media die erover berichten ook niet zozeer om het feit an sich, daarvoor is het te klein. Het besluit is louter nieuwswaardig vanwege de emoties die het zal oproepen. ‘Heftige reacties na schrappen naam carnaval op school Zevenaar’, kopte het AD een paar dagen later dan ook.

Ook tv-presentator Bridget Maasland stond op mijn lijstje met potentiële onderwerpen deze week. ‘Dit is voor niemand vol te houden’, zei ze over de onlinebedreigingen die ze ontving toen bleek dat André Hazes junior ‘zijn Monique’ al dan niet voor haar had verlaten. ‘Het is dat ik sterk in mijn schoenen sta, anders zouden er echt heftige dingen kunnen gebeuren.’ En dan was er ook nog het nieuws over de zelfverkozen dood van de Britse tv-presentator Caroline Flack, waarbij alom werd aangenomen dat de druk van de Britse tabloids en kritiek op sociale media een rol hadden gespeeld.

Ziet u het verband al? Inderdaad, het is geen hogere wiskunde. Vermoedelijk kun je dagelijks een krant vullen met berichten over het gif op sociale media. Twitter als ‘open riool’ is inmiddels een vermoeiend cliché, iedereen is het erover eens dat sociale media het slechtste in de mens naar boven halen. Voor de wurggreep waarin media en sociale media elkaar houden, is minder aandacht, terwijl die juist tot een vernietigende dynamiek kan leiden. Neem de kwestie #Brazes, zoals het gelegenheidsduo Maasland en Hazes is gaan heten. De online-ophef was voor roddelrubrieken een legitimatie om aandacht aan de relatie te besteden, en die ophef leidde weer tot meer onlinewoede.

Met tv-presentatoren hoef je geen medelijden te hebben, zou je kunnen zeggen. Ze hebben gekozen voor een leven in de schijnwerpers en worden er goed voor betaald. Maasland was zelf bovendien weinig terughoudend in het tonen van haar nieuwe vlam op Instagram. Maar de straf voor dit soort onhandigheden is op sociale media per definitie buitenproportioneel. De online-infrastructuur en het algoritme maken dat de menigte altijd groot en piswoest is. Dat een ervaren presentator als zij er last van heeft, bewijst niet dat ze een tutje is, maar hoe bedreigend het kan zijn.

Iedereen kan bovendien op een dag Maasland zijn. Niet alleen BN’ers, journalisten en politici, maar ook een doodgewone moeder, lid van de oudervereniging van een doodgewone school in het doodgewone Zevenaar. ‘Waarom val je Nederland aan?’, wilde iemand van haar weten op de Facebookpagina van de school. ‘Verschuil je niet achter je laffe daad.’ Vanwege de heftige onlinereacties stapte ze uit de oudervereniging, meldde het AD deze week.

Daar had de krant natuurlijk niets mee te maken. In een door media gecreëerde cultuurstrijd vallen nou eenmaal slachtoffers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden