ColumnJonathan van het Reve

Hoe kunnen zoveel doodnormale mensen ineens zo veel schijt hebben?

De binnenstad van Amsterdam leerde ik pas goed kennen toen ik bezorger was. In een grote loods buiten de stad vulde ik mijn busje met dozen wijn, die dan zo snel mogelijk moesten worden verspreid onder restaurants en cafés in het centrum. Ik leefde op krentenbollen en Johnny Cash, en manoeuvreerde zonder moeite achteruit door steegjes die zo smal waren dat ik mijn spiegels ervoor moest inklappen. Fluitend tilde ik vier dozen van zes flessen rioja tegelijk het restaurant in, altijd in looppas, maar toch haalde ik nooit mijn deadline. Dat had een wonderlijke oorzaak, namelijk dat ik geen schijt had.

Andere bezorgers hadden wel schijt. Jaloers zag ik ze midden op de weg stoppen om hun spullen af te leveren. De tram moest wachten, er werd getoeterd, allerlei mensen hadden er last van, ikzelf bijvoorbeeld, maar dat liet die bezorgers ijskoud. Ze hadden er schijt aan, ze moesten toch hun werk doen? Ik kon dat niet. Ik zette mijn bus desnoods twee straten verder, om maar op een officiële laad- en losplek te staan. Dan was de baas van het restaurant weer boos als ik eindelijk kwam aanrennen, mijn eigen baas ook, maar ik had in elk geval niemand de weg versperd.

Dat die binnenstad inmiddels een wetteloze jungle is geworden waar de overheid alle gezag heeft verloren, zoals de ombudsman beweert, lijkt mij een beetje overdreven.

Maar op de nachtelijke beelden op zijn YouTubekanaal herken ik precies wat ik daar vijftien jaar geleden ook zag: totale schijt. Er wordt gescheurd, geschreeuwd, getoeterd en gepist. Zelfs de politie blokkeert onnodig de straat, het is toch al een bende. Auto’s toeteren, bewoners schrikken wakker, maar de agenten kletsen rustig verder. Ze horen het niet meer.

Hoe kunnen zo veel doodnormale mensen opeens zo veel schijt hebben?

Deels vanwege het lopend-buffet-effect: iedereen staat in de rij voor het buffet, reikhalzend naar voren kijkend hoelang het nog gaat duren. Elke millimeter die de voorste opschuift, schuift de hele rij hongerig mee. Maar telkens wanneer iemand aan de beurt is, verandert zijn houding volkomen. Alle spanning van het in de rij staan glijdt van hem af, hij gaat rustig staan twijfelen, neemt nog wat saus, kletst wat met degene achter zich - ze pakken er nog net geen stoel bij. Wie aan de beurt is, heeft plots schijt aan de rij waar hij drie seconden geleden nog deel van uitmaakte.

Als je zo kunt leven, is mijn overtuiging, ben je veel gelukkiger. Soms sta je nu eenmaal in de rij. Maar als je aan de beurt bent, kun je er tenminste van genieten. Vaak is er file, maar even later blokkeer jij zelf de gracht. Het hele jaar moet je keihard werken, maar dat ene weekend voordat Steve gaat trouwen, mag je in Amsterdam even lekker hard schreeuwen en tegen voordeuren pissen - schijt aan de bewoners, nu mag jij even.

Die houding is tegelijkertijd heel aantrekkelijk en heel onaantrekkelijk. Ik bewonder mensen die zich niks van hun omgeving aantrekken, de held in films trapt zomaar de vuilnisbak om van die saaie burgertrutten in de straat - net goed! Maar wie mijn vuilnisbak omtrapt, mag van mij al z’n tenen breken. Als ik zelf in gezelschap ben van asociale feestvierders, voel ik meestal diepe schaamte, maar soms ook heel even de euforie van het schijt hebben, als suffe mensen aan een andere tafel verschrikt opkijken na een onredelijk harde schreeuw van een van mijn vrienden. Schijt is best lekker.

De vraag is dus: hoe zorg je dat er niet tienduizend mensen tegelijkertijd schijt aan alles hebben in een kleine, dichtbevolkte wijk? Een avondklok, terugpissende voordeuren? Een paar honderd agenten erbij zou mooi zijn, maar dan zullen er toch eerst een paar honderd toeristen weg moeten om ruimte te maken, en dat zie ik niet gebeuren. Verder heeft de gemeente een soort museum geopend waar toeristen kunnen kijken hoe de locals wonen, in de hoop dat ze daarna snappen dat je niet om vijf uur ’s nachts met fietsen moet gooien. Maar zelfs als dat het nieuwe Anne Frank Huis wordt, zal het lopend-buffet-effect de educatieve waarde ervan geheel teniet doen.

Het enige echte middel tegen schijt, is zelf ook schijt hebben. Als iemand weet hoe je eraan komt, houd ik mij aanbevolen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden