Hoe kun je op commando respecteren? En waarom zou het überhaupt moeten?

Respéct!

'Wat zeg jíj nou?' We zijn bij de islamitische slager. De vrouw met het Geert Wilders-kapsel en de PVV-tatoeage heeft zojuist aan een moslima verteld dat ze geen halal-vlees blieft, want ze vindt het barbaars om een dier onverdoofd de keel door te snijden. De vrouw met het rode haar, die alle vluchtelingen wil opsluiten 'onder een koepel' en allochtonen consequent 'habbi-babbies' noemt, corrigeert haar: 'Respect! Ik sta lijnrecht achter de gedachte, maar soms moet je gewoon respéct hebben!'

U raad het al: dit is het EO-programma Rot op naar je eigen land, waarin Dennis van der Geest probeert begrip te kweken voor immigranten door te laten zien hoe achterlijk PVV'ers zijn. Over het programma zelf wordt al genoeg geschreven, het gaat mij nu even om het woord 'respect'.

Want je hoort het overal, maar wat betekent het? Ik heb respect voor mijn ouders, want ik ben ze dankbaar en ik kijk tegen ze op. Je kunt respect hebben voor de leeftijd van een meneer die graag wil zitten in de tram, maar dat valt eigenlijk onder goede manieren. Ook hoor je wel eens dat je 'iemands persoonlijke levenssfeer moet respecteren' of zo, wat volgens mij gewoon betekent dat je hem beter even met rust kunt laten.

Het is dus een breed begrip, maar het feit dat zelfs een openlijke racist zich blijkbaar kapot schrikt en om 'respect' vraagt als de rituele slacht wordt aangevallen, is toch wel opmerkelijk. Alsof respect boven alles gaat, een morele ondergrens vormt waar iedereen aan moet voldoen. Journaliste Wouke van Scherrenburg twitterde deze week over een jongerendebat waaraan zij deelnam, waar een meerderheid van de aanwezigen 'respect' belangrijker bleek te vinden dan de vrijheid van meningsuiting.

Maar hoe kun je op commando respecteren? Een beetje beleefdheid opbrengen, oké, maar respect? En waarom zou het überhaupt moeten? Als iemand iets knaps doet, dan komt het vanzelf. Maar gewoon zomaar, als basishouding? Ook als iemand iets doms zegt? Dat verdient toch juist géén respect?

Toch zit het bij veel mensen diep, vooral als het over religie gaat - zelfs bij die vrouw met het rode haar dus. Oké, de rituelen zijn misschien vreemd - of zelfs wreed - maar ze komen uit een heel oud boek, en die gelovigen hebben er al vreselijk veel in geïnvesteerd. Kijk, iemand die zomaar bedenkt dat Donald Duck de vogel van God is en daarom zelf matrozenpakjes zonder broek gaat dragen, die is gewoon gek. Maar als een idee al generaties lang wordt doorgegeven, ja dat is toch iets anders.

Het is veelzeggend dat mensen die gelijk hebben, of die hun standpunt in elk geval kunnen beargumenteren, dat je die eigenlijk nooit om respect hoort vragen. Het zijn altijd degenen die toch al zwak staan in een discussie - bij gebrek aan argumenten bijvoorbeeld - die dan als laatste strohalm maar om 'respect' smeken. Ik vraag mij opeens af: zou 'genade' niet een beter woord zijn?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.