OPINIELEESMETHODE KINDEREN

Hoe krijg je leerlingen aan het lezen? Biedt verhalen van nu

Grote maatschappelijke problemen, zoals de dichtslibbende ­wegen of de stijgende zorgkosten, lossen we alleen op als we allemaal ons gedrag aanpassen, betoogt communicatie-expert Marc­Oosterhout. In een korte serie laat hij zien hoe je dit voor elkaar zou kunnen krijgen.

Minister Slob leest op basisschool het Kompas in Rotterdam voor aan kinderen uit groep drie. Hij vertelt uit het boek 'Andre het astronautje' van Andre Kuipers.Beeld Martijn Beekman

Vorige week luidde econoom Marike Stellinga de noodklok over de onderwijsachterstand. ‘Waarom zijn wij maar niet in staat de problemen in het onderwijs op te lossen, terwijl onderwijs de bron is van onze welvaart?’ Haar emotionele oproep raakte me.

Nu corona de wereld in een enorme crisis heeft gestort lijkt deze vraag minder van belang, maar dat is niet zo. Na de crisis zullen de achterstanden in het onderwijs nog even groot zijn. Daar moeten we wat aan doen.

Wat vooral opvalt: het is slecht gesteld met onze geletterdheid. We lezen steeds slechter. Bijna een kwart van de 17-jarigen wordt gekwalificeerd als laaggeletterd. Dat is een onwenselijk hoge score in een land met onze ontwikkeling, fors onder de Europese norm. PISA (Programme for International Student Assessment) stelde vast dat Nederland, van de 50 landen die zijn gemeten, op nummer 49 staat als het gaat om leesmotivatie. Er is dus een leesprobleem.

Tegelijkertijd zeggen onderwijskundigen dat het probleem eenvoudig is op te lossen: meer lezen, minimaal een half uur per dag. Daarmee zou de laaggeletterdheid als sneeuw voor de zon verdwijnen. Want wie vaak leest, vergroot zijn woordenschat, leert goed spellen en begrijpt de wereld beter. Daarmee is er feitelijk maar een vraag: hoe krijgen we kinderen (meer) aan het lezen?

1. Leerling centraal

Begin bij de leerling. Ik had het genoegen om de laatste maanden veel leerlingen en leraren te spreken. Eén ding viel me op in de gesprekken: lezen wordt door veel leerlingen ongelofelijk saai gevonden. De leesmethodes, de boeken, de opdrachten, blijken veel leerlingen niet te boeien. Nu kun je dat wegwuiven met ‘leren mag best een beetje pijn doen’, zoals D66-Kamerlid Van Meenen concludeerde in het debat over de toekomstbestendigheid van het onderwijs. Maar daar gaan leerlingen niet meer van lezen.

2. Het conflict van lezen

Elk maatschappelijk probleem herbergt een conflict – tussen verlangen en werkelijkheid. Dat conflict is voor lezen nog niet zo eenvoudig. Want wat is nu het werkelijk verlangen van de leerling? Je bent soms geneigd te denken dat het verlangen, ‘vrijheid-blijheid’ is. Kinderen willen gewoon leuk leven. En dat brengt lezen nu niet. Daaruit zou je de conclusie kunnen trekken dat kinderen niet willen lezen en leren. Maar dat is geenszins het geval. 

Kinderen willen wel degelijk leren. Ze willen niets liever dan de wereld ontdekken en iets bereiken in het leven. Ze snappen ook dat lezen dan belangrijk is. Maar het huidige leesonderwijs sluit niet aan op hun belevingswereld. Het leesvoer en de opdrachten die ze krijgen aangereikt, interesseert hen niet. Heel begrijpelijk. Want de focus in het leesonderwijs ligt op alles wat toetsbaar is. Op wat de prestatienorm voorschrijft. Als kinderen een verhaal schrijven, worden teksten vooral beoordeeld op d’s en t’s. Het plezier doet er niet toe. Hier ligt de kern van het leesconflict: de belangen van het onderwijs en de leerlingen lijken tegengesteld. Daarin schuilt een mooie belofte, namelijk die van nieuwsgierigheid.

3. Nieuwsgierigheid prikkelen

Kinderen zijn van nature zeker nieuwsgierig. Ze staan te popelen om de wereld te ontdekken. Daarin kan lezen enorm helpen. Leesvoer kan de nieuwsgierigheid prikkelen. Feitelijk hoef je dan maar een ding te doen: laat kinderen lezen over onderwerpen die ze zelf leuk en belangrijk vinden. Voed de kinderen met leesonderwerpen anno nu op. Zo vertelde een van de leraren mij dat hij een boerenzoon aan het lezen had gekregen door hem te laten lezen over wat hij leuk vond. De boerenzoon hield van trekkers. Hij nodigde de jongen uit om daar meer over te lezen. Dat lukte. De boerenzoon ging er goed van lezen. Een prachtig voorbeeld van het prikkelen van de nieuwsgierigheid.

4. Expeditieleider

Wat het voorbeeld van de boerenzoon mooi laat zien, is de kracht van de leraar. De leraar als de expeditieleider in de ontdekkingstocht van het lezen. Gelukkig zijn er ook steeds meer lesmethoden waarin boeiende verhalen anno nu de hoofdrol spelen. Zo ontdekte ik laatst Plot26 van Blink. Een methode die volledig is opgebouwd uit boeiende verhalen. Met een verhaal over een pandemie. Als je zulke actuele thema’s weet te raken, gaan kinderen vanzelf lezen.

Marc Oosterhout is communicatiedeskundige, medeoprichter van reclamebureau N=5 en voorzitter van Sire. Deze artikelenreeks is een opmaat naar zijn nieuwe boek: Maatschappelijke problemen ­bestaan niet

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden