OpinieOns Suriname 100 jaar

‘Hoe is het met de aanpassing hier gegaan, Hugo Kooks?’

Al zeker een eeuw roeren Surinamers in Nederland zich. In hun verenigingshuis in Amsterdam wekken foto’s, stencils en filmpjes herinneringen op.

Hugo Olijfveld.Beeld Black Archives

In de schaduw van de grote Suriname-tentoonstelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam is in het gebouw van de Vereniging Ons Suriname, ook in Amsterdam, een kleine tentoonstelling ingericht over de geschiedenis van de organisatie. Nog net op tijd geopend aan het eind van het 100ste jaar van bestaan: in januari 1919 werd de voorloper, de Bond van Surinamers, opgericht. Het helpt erg bij de inleving dat de expositie – met originele documenten, veel foto’s en historische filmbeelden – is te zien in hetzelfde verenigingshuis aan de Zeeburgerdijk waar sinds 1972 zo veel is afgepraat, gevierd, ­geruzied en herdacht.

Al een eeuw roeren Surinamers in Nederland zich, willen de samenstellers laten zien. Ons Suriname werkte daarbij samen met The Black Archives, jonge onderzoekers die een ruimte in het verenigings­gebouw hebben voor hun uitdijende collectie boeken en documenten. Ze lieten niet alleen politiek van zich horen. Musici uit Suriname schudden de Nederlandse jazzwereld op, onder aanvoering van saxofonist Kid Dynamite (Arthur Parisius) en na hem bijvoorbeeld fluitist Ronald Snijders. Niet alleen in Rotterdam en Amsterdam overigens: in Terneuzen bestaat nog steeds het jazzcafé Porgy en Bess, opgericht door de Surinamer Frank Koulen, die er bij de bevrijding in 1945 met de geallieerde troepen was beland (zijn leven is beschreven door journalist Tjeu Strous in Porgy in de Polder).

Oogheelkundige

Op de expositie komen de grote voorbeelden uit het verleden voorbij: de oogheelkundige Leo Lashley, voorzitter van de Rotterdamse artsenvereniging die in de Tweede ­Wereldoorlog onderduikers hielp, en Anton de Kom natuurlijk, auteur van nog altijd de standaardtekst Wij slaven van Suriname die in Nederland in het verzet zat en in een Duits kamp overleed. Hermine en Otto Huiswoud, vooraanstaande communisten, die Ons Suriname politiseerden en de bekende vakbondsleider Hugo Olijfveld.

Vanaf de jaren zestig werden de discussies in de vereniging militanter. De roep om onafhankelijkheid gaat klinken. Keti Koti, de herdenking van het slavernijverleden en de viering van het einde ervan, begint in 1962. Vooral in studentenkringen voelen jongeren zich aangesproken door de vrijheidsstrijd in de Derde Wereld. De expositie illustreert dit met foto’s en pamfletten uit die tijd.

Vakbondsman Hugo Kooks duikt op in een documentaire uit 1963 van Roelof Kiers. De keurige stem van Vrij Nederland-journalist Joop van Tijn vraagt: ‘Hoe is het met de aanpassing hier gegaan?’ Ach ja, hij kreeg wel krenkende opmerkingen van Nederlandse collega’s bij de Amsterdamsche Droogdok Maatschappij, zegt Kooks, vast grappig bedoeld, zoals bij het omkleden na het werk: ‘Jij hoeft je handen niet te wassen, want jij wordt toch niet blank.’

Neo-kolonialisme

De tijd dat Surinamers zulke geintjes glimlachend langs zich heen lieten gaan, was daarna wel voorbij. De nogal ingetogen bladen als De Koerier en De West-Indiër kregen radicalere opvolgers als Het Suriname Bulletin, het tijdschrift Anton de Kom, de Rode Ster en het Adek Bulletin, met felle kritiek op het neokolonialisme van bijvoorbeeld de bauxiet-multinational Alcoa die in ruil voor de aanleg in 1959 van de Brokopondo-stuwdam met elektriciteitscentrale (noodzakelijk voor de mijnbouw) 75 jaar lang goedkope bauxiet uit Suriname mocht halen. Op de expositie is ook een prachtig filmpje te bekijken van de dichter Dobru, die in de jaren zeventig furore maakte met politiek geladen poëzie: hij draagt voor terwijl hij zich op een balafoon begeleidt.

Dat zijn de jaren van ‘de grote trek naar Nederland’, tussen 1970 en 1980 maakten 140 duizend Surinamers de oversteek met een steile piek vlak voor de onafhankelijkheid van 1975. Polygoonbeelden tonen verlaten huizen in Suriname en de gebrekkige opvang in Nederland. De Vereniging Ons Suriname moest in het geweer komen tegen de huisvesting in pensions en het spreidingsbeleid van de gemeente Amsterdam. De coup van 25 februari 1980 door jonge militairen onder leiding van Desi Bouterse en de decembermoorden van 1982 veroorzaakten een schok in de Surinaamse gemeenschap en een definitieve splitsing.

Kunst en cultuur

De Revolutionaire Volkspartij werd opgericht, die de militairen onvoorwaardelijk steunde, terwijl de vereniging zich van de politiek afkeerde, volgens de samenstellers van de expositie, en meer maatschappelijk gericht werd, met de laatste jaren veel aandacht voor kunst en cultuur als bindende factor. 

Er is een boeiende selectie van oude tijdschriften, beelden en foto’s bijeengebracht, maar als bezoeker vraag je je toch af: hoe ging het eraan toe bij de vaak verhitte discussies die zijn gevoerd in dit gebouw, het Hugo Olijfveldhuis? Zijn daar ook filmbeelden van? Er staan wel nieuwe debatten op de rol voor 2020.

Vereniging Ons Suriname 100 jaar emancipatie en strijd, expositie tot 29 maart, Zeeburgerdijk 19-b, Amsterdam (do, vr, za). 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden