Column Heleen Mees

Hoe is de Green New Deal van Ocasio-Cortez anders dan de centrale planeconomie onder Mao?

Onder Amerikaanse economen is grote opwinding ontstaan. Het nieuwe, progressieve lid van het Huis van Afgevaardigden, Alexandria Ocasio-Cortez, heeft niet alleen het Green New Deal-plan gelanceerd dat het land binnen tien jaar klimaatneutraal moet maken. Ze heeft ook aangegeven hoe ze de haar plan wil financieren. De Green New Deal is vernoemd naar de sociale en economische hervormingen die de Amerikaanse president Franklin Roosevelt doorvoerde in reactie op de Grote Depressie in de jaren dertig, bekend als de New Deal.

De Green New Deal bestaat concreet uit resoluties die op 8 februari zijn ingediend bij het Huis van Afgevaardigden en de Senaat en worden gesponsord door respectievelijk Ocasio-Cortez en de Democratische senator Ed Markey. Onder de Green New Deal moeten de VS binnen tien jaar klimaatneutraal worden, moet er universele gezondheidszorg komen en een baangarantie voor iedereen. Een eerdere versie van de Green New Deal garandeerde ook een inkomen voor degenen die niet willen werken. Maar die paragraaf is inmiddels verdwenen.

De centrumrechtse denktank American Action Forum schat de kosten van de Green New Deal voor het komende decennium tussen 51 en 93 biljoen dollar. De kosten van de groene transitie worden geschat op 6,7 tot 8,1 biljoen dollar, een baangarantie voor elke Amerikaan zou 6,8 tot 44,6 biljoen dollar kosten en universele gezondheidszorg bijna 36 biljoen dollar. De Green New Deal zou over een periode van tien jaar naar schatting gemiddeld 600 duizend dollar per huishouden kosten, terwijl het gemiddelde inkomen per huishouden 60 duizend dollar per jaar is.

De opwinding onder economen heeft niet zozeer met de ambities van de Green New Deal te maken. De meeste economen zijn overtuigd van de noodzaak van een groene transitie. Het is de wijze waarop Ocasio-Cortez haar plannen wil financieren die aanleiding is voor economen als Paul Krugman en Kenneth Rogoff om de noodklok te luiden.

Volgens Ocasio-Cortez moeten we af van het beleid waarbij de overheid elk jaar een begroting opstelt en de inkomsten en uitgaven zo goed mogelijk in balans brengt. In plaats daarvan zouden we de Modern Monetary Theory (MMT) moeten omarmen. Aanhangers van MMT geloven dat begrotingstekorten er niet toe doen voor een overheid die in haar eigen valuta kan lenen. MMT-economen betogen dat geld haar waarde ontleent aan het feit dat geld nodig is om belastingen te betalen. Als een overheid burgers kan belasten, ontstaat er vraag naar de valuta waarmee de belastingen moeten worden betaald. Een overheid kan dus haar eigen geld drukken en daarmee goederen en diensten kopen bij huishoudens en bedrijven. Huishoudens en bedrijven zullen het geld accepteren omdat ze belasting moeten betalen en daar geld voor nodig hebben.

Onder MMT moeten analisten per industrie gaan uitmaken of er middelen onderbenut zijn en moet de overheid haar bestedingen daarop afstemmen. Als de inflatie toeneemt en de economie oververhit dreigt te raken, kan de overheid de economische groei afremmen door belastingen te heffen. De overheid investeert dus eerst geld in de economie en krijgt daar vervolgens een deel van terug in plaats van andersom.

Maar hoe is de Green New Deal anders dan de centrale planeconomie onder Mao? Om de kosten van de enorme sociale plannen te kunnen financieren moet de overheid uiteindelijk bijna 100 procent van de inkomens afromen. Het belasten van bedrijfswinsten levert bij lange na niet genoeg op. De kosten van de Green New Deal zijn naar schatting 5 tot 9 biljoen dollar per jaar (afhankelijk van de kosten van het baangarantieplan), terwijl de totale bedrijfswinsten in de VS 2 biljoen dollar waren in 2018.

Het Finse experiment met een basis­inkomen laat zien dat het zichzelf niet terugverdient. Weliswaar waren degenen met een basisinkomen tevredener dan de deelnemers zonder basisinkomen, maar ze kwamen niet sneller aan de slag. Er is daarom geen enkele reden om aan te nemen dat de Green New Deal zichzelf zal terugverdienen. Integendeel. Als bedrijven en huishoudens geen incentive meer hebben om goederen en diensten aan te bieden, zal de economie snel krimpen.

Het verwijt aan Mao is niet dat hij met de Grote Sprong Voorwaarts genocidaire bedoelingen had. Het verwijt is dat Mao de grote hongersnood die naar schatting 35 miljoen Chinezen het leven kostte, op de koop toe nam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.