Column Heleen Mees

Hoe Hoogervorst het rentebeleid kan normaliseren

Het interviewprogramma Buitenhof leidde afgelopen zondag een interview met oud-minister van Financiën Hans Hoogervorst in met een filmpje van de huidige minister van Financiën Wopke Hoekstra en diens vrouw die al high-fivend met het publiek zich een weg baanden naar de Ridderzaal voor de Troonrede. Hoogervorst, die tegenwoordig voorzitter van de International Accounting Standards Board is, zag er het beste bewijs in voor de verdorvenheid van het rentebeleid van de Europese Central Bank (ECB). Hoekstra heeft immers het plan opgevat om de staatsschuld te verhogen en het geld te gebruiken voor een investeringsfonds nu de staat geld toe krijgt als hij geld leent. Dat verklaart volgens Hoogervorst Hoekstra’s populariteit.

Vervolgens hield Hoogervorst een onsamenhangend betoog waarin hij de Europese Centrale Bank (ECB) de schuld gaf van de lage rente en de president van De Nederlandsche Bank (DNB) Klaas Knot prees die vorige week vrijdag in een verklaring op de website van DNB publiekelijk afstand nam van het rentebesluit van de ECB. Behalve de ECB moesten ook de zuidelijke lidstaten het ontgelden. Daarmee miskent Hoogervorst dat de lage rente een wereldwijd fenomeen is en het daarom meer voor de hand ligt om de oorzaak te zoeken in de wereldeconomie.

Toen Mario Draghi vorige week werd gevraagd naar de brief die het Nederlandse parlement afgelopen week aan de ECB stuurde om te klagen over de depositorente, merkte de ECB-president fijntjes op dat als de Tweede Kamer graag een hogere rente wil, zij het voorstel van Wopke Hoekstra voor een investeringsfonds moet goedkeuren. Er wordt wereldwijd namelijk teveel gespaard. Met bruto besparingen van 30 procent van het bruto binnenlands product (bbp) en nettobesparingen (bruto besparingen minus investeringen) van ruim 10 procent van het bbp, behoort Nederland bij de absolute koplopers onder de ontwikkelde economieën.

Bedrijven zijn verantwoordelijk voor het overgrote deel van de nationale besparingen. Dat is niet alleen in Nederland zo maar vrijwel overal ter wereld, dus ook in landen als de VS en China. Volgens onderzoekers van de Federal Reserve Bank van Minneapolis is de toename van de besparingen van bedrijven een afspiegeling van de toename van de bedrijfswinsten. Die zijn de afgelopen twintig jaar sterk gestegen, zeg maar sinds China’s toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in 2001. Omdat de bedrijfsinvesteringen geen gelijke tred hebben gehouden met de bedrijfswinsten, is er een spaaroverschot ontstaan.

Volgens Financial Times-columnist Martin Wolf is de enorme winstgroei van het bedrijfsleven het gevolg van de offshoring van de productie naar lagelonenlanden, de winner takes all-economie, de technologische vooruitgang en de toegenomen marktmacht van bedrijven. Wolf veegt in zijn column de vloer aan met het zogenaamde rentenierskapitalisme dat is ontstaan, waarbij een klein clubje mensen en bedrijven in staat is om munt te slaan uit de monopoliepositie die ze hebben, de nauwe banden die ze onderhouden met de overheid en de ongebreidelde toegang tot financiële markten, wat ten koste gaat van alle anderen.

Vorige maand zetten de ceo’s van 181 grote Amerikaanse multinationals hun handtekening onder een verklaring waarin ze beloofden niet langer shareholder value na te zullen streven maar stakeholder value. Zoals economieredacteur Jonathan Witteman toen schreef, ze willen niet langer zoveel mogelijk geld verdienen maar ‘de maatschappij verbeteren’. Bloomberg News heeft sindsdien contact gezocht met alle 181 ceo’s die de verklaring hebben ondertekend en gevraagd hoe de verklaring de manier waarop ze zakendoen zou veranderen.

Het antwoord was steeds hetzelfde, namelijk ‘helemaal niet’. De ondertekenaars vinden zelf namelijk dat ze al erg goed voor alle stakeholders zorgen. Ieder jaar organiseert Klaus Schwab daarom speciaal een feestje in de Zwitserse Alpen zodat de business tycoons elkaar daarmee kunnen feliciteren – het World Economic Forum in Davos. Ondertussen willen Apple en Starbucks gewoon vennootschapsbelasting kunnen blijven ontduiken door hun winsten via Ierland en Nederland te sluizen.

Als Hoogervorst het belangrijk vindt dat de rente omhoog gaat maar het plan van zijn opvolger Hoekstra voor een investeringsfonds niet ziet zitten, moet hij pleiten voor een verhoging van de vennootschapsbelasting en een harde aanpak van internationale belastingontwijking. Met de extra inkomsten kan de overheid nieuwe investeringen bekostigen of de belasting op arbeid verlagen. Hoogervorst zal zien hoe snel het rentebeleid dan normaliseert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden