Column Martin Sommer

Hoe het volgende pardon al in de grondverf werd gezet

Het jongetje Nemr was weer bij De Wereld Draait Door, samen met presentator Tim Hofman. Nemr was blij en Tim Hofman ook. Nooit gedacht dat het zo snel zou gaan met het kinderpardon, zei Matthijs. De stemming was mild, richting VVD-leider Klaas Dijkhoff die de actie voor het kinderpardon immers vleugels had gegeven. ‘Ja dus?’, was zijn ongelukkige antwoord geweest nadat Nemr had gezegd dat hij verwachtte ‘dood’ te zullen gaan als hij terug moest naar Irak.

Dijkhoff had zijn dag niet, zei Matthijs nu. Aan de vraag hoe betamelijk het was geweest om politici onder druk te zetten met een kind, kwamen ze niet toe. Men spreekt nu van het talkshowpardon, maar het blijft buikpijntelevisie om te zien hoe tv-presentatoren optreden als moderne moraaltheologen met één oog op de kijkcijfers. Ik zag het en dacht aan wijlen topambtenaar Ad Geelhoed en zijn beroemde uitspraak dat besturen nu eenmaal ‘leed toevoegen’ is.

Matthijs was mild gestemd... Beeld ANP Kippa

Maar voor die gedachte was geen tijd want daar was het Journaal alweer, met asieladvocaat Flip Schüller. Ook hij was blij. Hij herhaalde nog eens dat de asielprocedures korter moesten. Nee, het is niet fijn als asielzoekers anderhalf jaar moeten wachten voordat hun zaak wordt behandeld. Maar waar bleef de vraag van het Journaal naar de rol van de advocatuur?

Donderdag stond bij toeval de toekomst van de sociale advocatuur op de rol van de Kamer. De minister had een brief geschreven waaruit blijkt dat het aantal rechtszaken sinds het jaar 2000 is gedaald, terwijl het aantal zaken waarin het Rijk de rechtsbijstand betaalt ruwweg is verdubbeld. Daarvan zijn asielzaken een flink brok, aangezien advocaten volautomatisch beroep aantekenen, ook in zogeheten Dublinzaken die honderd procent op een afwijzing kunnen rekenen. Tot grote frustratie van de IND, waar men toegeeft dat er wachttijden zijn, maar zegt dat dat komt door de ‘hoppers en shoppers’ die maar doorprocederen. Asiel is een verdienmodel, maar geen advocaat zal het openlijk erkennen.

Kennelijk stoort het weinig mensen dat de andere kant van het asielverhaal stelselmatig ontbreekt. De staatssecretaris spreekt maar kan over concrete gevallen niets zeggen. De IND zwijgt als het graf, al ergert men zich er groen en geel, bijvoorbeeld aan zo’n Schüller die vorige week in weerwil van alle rechterlijke uitspraken het vliegtuigpersoneel opriep om niet te vertrekken met een uitgezet asielgezin aan boord. De advocate van dat laatst verwijderde, Armeense gezin, heeft gezegd dat ze alles op alles zal zetten om ze te laten terugkeren. Ik hoorde dat zij tot in de slurf van Schiphol nog drie nieuwe asielaanvragen heeft gedaan, een op medische gronden, een apart voor de dochter, en een voor het hele gezin. Mij wilde de advocate geen toelichting geven, en evenmin wilde ze zeggen hoeveel procedures het gezin eerder had doorlopen. Want niet in het cliëntenbelang.

Dijkhoff had zijn dag niet... Beeld ANP

Nu zegt staatssecretaris Harbers dat de nieuwe regeling aan deze situaties een eind maakt. De afschaffing van het kinderpardon moet de verleiding om tijd te rekken de kop indrukken. De mediadruk moet afnemen, de politisering van asiel evenzeer. Bij de IND hopen ze dat het werkt. Tegen beter weten in, vrees ik. Zouden Lili en Howick, die de aanzet gaven tot dit talkshowpardon, onder het nieuwe regime netjes zijn vertrokken? De moeder had de eerste vier jaar gelogen over haar identiteit – en tegen onwaarheid is geen kruid gewassen, zoals een premier ooit zei. Daarna doken de kinderen onder (met hulp), en gaf Harbers, zelf intussen bedreigd, toe uit angst dat hun iets zou overkomen.

Ik zie niet hoe dat morgen anders zou gaan. In de Kamer maakte de PvdA zich minder druk over de rechtvaardigheid van dit kinderpardon – echte vluchtelingen betalen immers het gelag – dan over de vraag of je straks nog wel procedures mag stapelen, als je toch homo blijkt te zijn, of christen, of als je hier iets doet dat in het land van herkomst niet wordt gewaardeerd. Procedure op procedure stapelen blijft mogelijk vanwege internationale verdragen. De aansluitende vraag van GroenLinks luidde of je, als je er dan na drie jaar nog steeds bent, een schrijnend geval bent ja of nee.

Zo werd het volgende pardon al in de grondverf gezet. Er moet een nieuwe commissie komen om schrijnendheid te beoordelen, maar die commissie bestaat al, binnen de IND, en die adviseert de staatssecretaris in stilte. En zoals verschillende Kamerleden opmerkten, de staatssecretaris blijft politiek verantwoordelijk, dus de burgemeesters, de dominees en de cabaretiers zullen hem ook straks weten te vinden.

Herbers gaf toe uit angst... Beeld ANP

Resteert de zo gewenste depolitisering. Alle vier de regeringspartijen hadden hun eigen uitleg van dit akkoord. Politieker kun je het niet krijgen. Spindoctors draaiden overuren, die van de brave ChristenUnie voorop. Voordewind van de CU onderstreepte dat in de nieuwe regeling expliciet staat dat met het belang van het kind rekening zal worden gehouden. Ik hoorde advocaten kwispelen.

Waar daarentegen een stilte over viel, was het verrassende inzicht  dat het CDA ertoe had gebracht ineens voor een kinderpardon te zijn. Het ging om een arrest van het Europees Hof dat hangende een procedure een asielzoeker niet mag worden uitgezet. Als dat waar was, zou het niet alleen met terugwerkende kracht het laatst uitgezette Armeense asielgezin gelijk geven, maar ook een bom zijn onder de complete uitzet-praktijk die we nu kennen. Geen wonder dat plotseling niemand zich dat arrest nog herinnerde.

Al bij al blijft het oordeel over schrijnende gevallen stevig in handen van Matthijs van Nieuwkerk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.