VerslaggeverscolumnLeen Vervaeke

Hoe het ‘opdringerige’ Kerstmis in China zachtjes naar de uitgang wordt gedreven

Beeld Leen Vervaeke

Op de binnenplaats van een hutong stijgt de geur van glühwein op, op de achtergrond klinkt Frank Sinatra’s Jingle Bells, en in een hoekje maken bezoekers een selfie met kerstmutsen op. We zijn in Beijing, de hoofdstad van China, waar Kerstmis volgens westerse media zowat verboden is. Maar dit is toch echt een kerstmarkt, zomaar open en bloot. Waar hebben die westerse media het over?

In december vorig jaar las ik voor het eerst berichten over een Chinese hetze tegen Kerstmis. Een winkelcentrum in Henan moest zijn kerstdecoratie verwijderen. In twee steden in Hebei hadden stadsbeambten kerstversiering uit de etalages gehaald. En in Kunming, de hoofdstad van Yunnan, was een verbod op het uitstallen van ‘kerstsokken, kerstmutsen en kerstbomen’ uitgevaardigd.

Het weekblad Newsweek repte van een ‘war on Christmas’, Associated Press meldde dat de kerstman in China niet langer welkom was. Maar als ik in mijn lokale supermarkt inkopen ging doen, stond het daar vol kerstkitsch, klonken er christmas carols en droegen de caissières rendierdiadeempjes. Dat vier steden rare kuren hadden, was in mijn ogen geen groot nieuws.

Maar nu ik mijn tweede kerst in China doorbreng, moet ik toegeven dat het subtieler ligt. In China is niets wat het lijkt, en het vraagt oefening om achter de schijn te kijken. Tegenwoordig is mijn radar iets scherper afgesteld, en zie ik de politieke machinaties beter. Elke kerstboom, elke sneeuwpop, elke slinger: het is niet zomaar decoratie, maar politiek verpakt met een feeststrik.

Het begon met een voorstel van het Centraal Comité van de Communistische Partij, eind 2017, om ‘excellentie in traditionele Chinese cultuur te promoten’. Wat dat betekende, bleek later uit partijpropaganda: Chinezen moesten westerse feestdagen verwerpen, en hun traditionele feestdagen versterken. Op lagere scholen kregen leerlingen te horen dat kerst een schande was voor het Chinese volk, omwille van de vernederingen in het verleden door het Westen.

Maar dat waren partijslogans, en Chinezen zijn er bedreven in die te omzeilen. Ze knikken, bewijzen wat lippendienst, en doen daarna wat ze willen. Veel jongeren zien kerst als een gelegenheid om uit eten te gaan, kerstkortingen te scoren en cadeautjes te geven. Velen delen appels uit, want pingguo (appel) klinkt als Ping’an Ye (Stille Nacht). Die vier steden, dat leken gevallen van overijverige partijzeloten.

Wat me aan het twijfelen bracht, waren enkele verhalen van mensen uit overheidskringen: een lid van een studentenvakbond, en een leerkracht van een middelbare school. De studente, met wie ik via het online forum Weibo in contact kwam, was vorig jaar berispt omdat ze een foto van haar kerstcadeautjes – appels en kerstsokken – online had gezet. Een vakbondsleider droeg haar op de foto te verwijderen.

‘We mogen helemaal niets doen dat aan kerst gerelateerd is’, aldus de studente. ‘Een winkelstraat niet ver van onze school is heel mooi versierd, maar wij mogen er niet heen. Op kerstdag vorig jaar mochten we niet naar buiten, en werden onze slaapzalen meerdere keren gecontroleerd. De appelverkopers voor de poort werden weggejaagd. Je hoeft bij ons geen kerstfeest te annuleren, het wordt gewoon niet georganiseerd. Dat wordt niet luidop gezegd, dat is iets wat iedereen weet.’

De leerkracht had op haar beurt een studerende dochter in het buitenland, die altijd uitgebreide verhalen mailde over haar culturele ontdekkingstocht. Die stuurde de leerkracht door naar haar collega’s, ook nieuwsgierig naar het leven in het Westen, behalve toen het over Kerstmis ging. Ze had van haar overste te horen gekregen dat dat geen goed idee was. Partijleden, en voor de zekerheid iedereen eromheen, moesten zich verre houden van ‘westerse spirituele opium’.

Na die verhalen begon het me te dagen: kerst is in China nog wel toegelaten, maar wordt subtiel onderdrukt, via alles en iedereen waar de Communistische Partij invloed op heeft. De Chinese leiders zijn overtuigd van een grote cultuurstrijd tussen West en Oost, en zien Kerstmis – net als Valentijn en Halloween – als een manier om westerse waarden op te dringen, en die van China te ondermijnen. Daar moet paal en perk aan worden gesteld.

Met die blik ging ik nog eens kijken naar de kerstversiering, en viel het me ineens op. Er stonden nog wel kerstbomen in Beijing, maar alleen in individuele winkels. In gemeenschappelijke ruimten, zoals de wandelgangen van winkelcentrum Taikoo Li, vorig jaar nog badend in kerstsfeer, bestaat de decoratie dit jaar uit sneeuwvlokken, wintertaferelen en miniatuurskistations – politiek correcte versiering.

Dus nee, kerst is niet verboden in China. Het is alleen politiek ongewenst verklaard, en wordt zachtjes naar de uitgang gedreven. Niettemin: vrolijk kerstfeest allemaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden