Column Olaf Tempelman

Hoe het kan dat Volodymyr Zelensky als acteur de president van Oekraïne speelde, en nu de president gaat worden

Olaf Tempelman legt Bekende Buitenlanders op de sofa. Deze week: hoe het kan dat Volodymyr Zelensky, die als acteur de president van Oekraïne speelde, president van Oekraïne wordt.

Olaf Tempelman.

Creativiteit gedijt niet in een geordende omgeving, zeggen ze in voormalig communistisch Europa, als verklaring voor het feit dat daar constant dingen worden bedacht waar ze elders niet op komen. De Oekraïense acteur, producent en zakenman Volodymyr Zelensky bedacht de tv-serie Dienaar van het volk. Daarin speelt hij een frisse jonge onderwijzer uit de provincie die het tot president schopt, en vervolgens klaarspeelt wat geen enkele onfrisse daadwerkelijk bestaande Oekraïense politicus tot nog toe klaarspeelde: hij maakt korte metten met de corruptie. Laat dat nou de voornaamste wens zijn van 99 procent van de Oekraïense kiezers. 

Dat Dienaar van het volk, drie jaar op primetime uitgezonden op de commerciële post 1+1, een kijkcijferkanon werd, laat zich prima verklaren. De serie was ook een verdraaid slimme verkiezingscampagne, want sinds kort is Dienaar van het volk namelijk geen tv-serie meer maar een politieke partij. In de eerste ronde van de échte Oekraïense presidentsverkiezingen op 31 maart kreeg Zelensky ruim 30 procent van de stemmen. Zonder grote stembusfraude wint hij volgende week de tweede ronde. Non-fictie imiteert steevast fictie, niet andersom.

De komeetachtige opkomst van de acteur past in een tijd waarin onwaarschijnlijke buitenstaanders politieke bastions bestormen, stelden velen. Komiek Beppe Grillo is het brein achter de Italiaanse Vijfsterrenbeweging, denker en romancier T. Baudet achter een nieuwe Nederlandse partij. De laatste Amerikaanse presidentsverkiezingen werden gewonnen door een vastgoedmagnaat zonder politieke ervaring. Al in 1980 kozen de VS een acteur als president. Zelensky’s kanaal 1+1 zond de avond voor de verkiezingen een documentaire uit over de successen van Ronald Reagan. Boodschap: kies een acteur en alles komt goed. Volmaakt is de vergelijking niet, want Reagan speelde in de aanloop naar de verkiezingen geen sprookjespresident in een tv-serie. De perfecte vergelijking is Kevin Spacey die de politiek ingaat na zichzelf drie jaar vleiend te hebben geregisseerd in House of Cards.

Volgens Zelensky was Dienaar van het volk geen heimelijke verkiezingscampagne. Hij werd bedolven onder verzoeken van kijkers: lieve meneer, op tv geeft u elke week blijk dat u onze zorgen en problemen perfect begrijpt, zo’n president willen wij in het echt! Zelensky’s curriculum vermoedt dat hij uitgekookter is. In 1978 geboren in een Sovjet-elitemilieu, na het instorten van de Sovjet-Unie snel succesvol in de Oekraïense versie van de Comedy Train, daarna veelgevraagd acteur en tv-producent met een goedlopend bedrijf, tevens bezitter van meerdere huizen, bankrekeningen en aandelen in een firma op Cyprus.

Dat is een ander soort cv dan dat van de leraar uit Dienaar van het volk, dit cv lijkt meer op dat van allerlei mensen die al in de Oekraïense politiek zitten. Als je één ding veilig kunt stellen over de voormalige Sovjetwereld, dan is het dat daar geen goudeerlijke onderwijzers de top bereiken.

Verkiezingen worden soms omschreven als een wedstrijd wie er in slaagt de meeste kiezers op te lichten. Je kunt beweren dat dit Volodymyr Zelensky glansrijk is gelukt, maar daarmee onderschat je waarschijnlijk zijn electoraat. Veruit de meeste Oekraïense kiezers weten dat hij op tv deed alsof, maar misschien winnen ze met hem toch de lotto. De Bulgaarse commentator Georgi Apostolov stelde het zo: West-Europese kiezers stemmen op nieuwe partijen uit sluimerende onvrede of pure verveling, Oost-Europese kiezers zijn meer als ontgoochelde gokkers in een casino, zij kiezen de variant die ze nog niet hebben geprobeerd.

 Als het rouletteballetje niet wonderbaarlijk rolt, krijgt Volodymyr Zelensky precies één ambtstermijn. Daarna mag iemand anders een list verzinnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.