Verslaggeverscolumn Ariejan Korteweg in Haarlem

Hoe het heldere licht van planeet Hylke over de restzetels schijnt

De landspolitiek is een sterrenstelsel met een klont hemellichamen in het hart en tal van satellieten op afstand; lang niet altijd zichtbaar, maar elk met hun eigen rol. Denk aan Wiegel, Kroeger, Kroes, Voermans, Voerman, Terphuis. Zo is er ook de planeet Hylke, die eens per vier jaar helder schijnt, steeds in het voorjaar. Dit is de week waarin zijn gloed het hevigst is.

Een paar weken geleden, vlak voor de heibel uitbrak, belde Henk Otten van Forum voor Democratie hem. Om zich precies te laten uitleggen hoe dat nou werkt, dat stemmen voor de Eerste Kamer. Onlangs belde Otten weer, nu om te horen of het zeker is dat hij in de Eerste Kamer komt, ongeacht wat er verder gebeurt. Hylke ten Cate (70) kon hem geruststellen. ‘Forum kan elf mensen aan de volle kies­deler helpen. Zelfs als niemand op Otten stemt, gaat de twaalfde ­Forum-zetel naar de nummer één op de lijst. Dat is hij.’

Hylke ten Cate: ‘Het land regeren met excelsheets.’

Als Ten Cate iets beweert over de zetelverdeling in de Eerste Kamer, kun je er van uit gaan dat het klopt. Daar doet hij overigens bescheiden over: gewoon wiskunde. Hij praat erover met een lachje. Waarschijnlijk omdat hij het vreemd vindt dat anderen die dingen niet weten. ‘Hoe moeilijk kan het zijn’, zegt hij dan. Ergens vindt Ten Cate het vreemd dat hij nog steeds vraagbaak is voor iedereen die het labyrint van de senaatsverkiezingen wil betreden. ‘Dit werk zou je van een universiteit verwachten, of van ProDemos. Maar ze denken: Ten Cate zoekt het wel uit.’

De Eerste Kamer wordt gekozen volgens een systeem dat voor de alfa-mens onnavolgbaar is. Op maandag 27 mei om 15.00 uur zullen de 570 Statenleden het hokje met de senaatskandidaat van hun keuze rood maken. Wat het ingewikkeld maakt, is dat Statenleden elk een soortelijk gewicht hebben dat samenhangt met het aantal inwoners van hun provincie. In Zuid-Holland is dat negen maal meer dan in Zeeland.

Betrek de restzetels erbij en het wordt echt moeilijk. Hun aantal is volgens de logica van Ten Cate simpel vast te stellen: het aantal partijen gedeeld door twee; in dit geval dus 7,5. Van vijf restzetels is de bestemming zeker. Met de drie resterende kan worden geschoven, dat zijn schuifstoelen. Waarbij de coalitie een heldere inzet heeft. Die mikt op 32 zetels, wat kan als de PvdA een restzetel verspeelt en op 6 uitkomt. Dan is er maximale keuze: de coalitie kan naar FvD, GroenLinks én PvdA kijken om een meerderheid te bouwen.

Stukje excelsheet. Voor het geheel, ga naar hylketencate.nl

We zitten op de bank in de woonkamer van Ten Cate; de klok tikt, vanaf de schoorsteenmantel houdt een opgezette fazant een oogje in het zeil en ik knik werktuiglijk als hij uitlegt hoe een Zeeuws CDA-­Statenlid door op de ChristenUnie te stemmen, zorgt dat de PvdA een zetel kwijtraakt. Stemt het CDA in Zuid-Holland op de VVD, en D66 in Overijssel ook, dan krijgt de VVD een restzetel en is die alsnog de grootste partij. Stemmen daaren­tegen vier Noordhollandse VVD’ers op D66, dan gaat de restzetel naar hen. ‘Je kunt het land regeren met excelsheets.’

Er is ook nog zoiets als politiek. Zo loopt Forum door de opvattingen over aardbevingsgebied Groningen waarschijnlijk de twee stemmen van de Partij voor het Noorden mis, wat hun kans op een restzetel verkleint. Nog erger: als vier Zuid-Hollandse Statenleden op Robert Baljeu stemmen, de nieuwe dissident, komt die zomaar de Eerste Kamer binnen.

Bent u daar nog? Dan wordt nu Denk ten tonele gevoerd. Vier ­Statenleden, te weinig voor een ­Senaatszetel. Stemmen die op 50Plus – de partij waarvoor Ten Cate sedert de oprichting actief is –dan krijgt die een restzetel. Ongetwijfeld in ruil voor toezeggingen. Of het die kant op gaat, weet Ten Cate niet. Hij heeft met Henk Krol afgesproken zich rond de senaat niet met partijpolitiek te bemoeien.

Zoek de drie schuifstoelen.

Wel stuurt hij elke zondagochtend om kwart voor 10 de kader­leden van 50Plus een mail. Met de peiling van Maurice de Hond en ­cijfers van CBS, SCP of CPB. ‘Even wat basisinformatie. Eigenlijk zou het hoofdbestuur zoiets moeten verzorgen. Gebeurt niet. Dan doe ik het maar.’

Trouwens, wil ik misschien ­weten hoe Bonaire, Saba en Sint-­Eustatius een beslissend duwtje kunnen geven...? Had hij al verteld hoe hij Herman Tjeenk Willink de Eerste Kamer in hielp...? En dat de derde woensdag van maart als ideale verkiezingsdag aan hem te danken is...?

Ten Cate, met gepaste bescheidenheid: ‘Voor 2023 ben ik al bijna klaar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden