Hoe gevaarlijk zijn de Russen (nog)?

Ruslands plek in de Amerikaanse politiek was altijd betrekkelijk simpel. Hoe rechtster je was, hoe groter je angst was voor Ivan en zijn Slavische listen. Hoe linkser, hoe groter de kans dat je dacht dat de Rode bedreiging vooral een verhaaltje was om je bang te maken.

Vladimir Poetin (L) en Hillary Clinton, toenmalig minister van Buitenlandse Zaken tijdens een APEC-conferentie in 2012. Beeld reuters

Nu zijn de dingen gecompliceerder. De afgelopen vijftien jaar heeft de Republikeinse Partij een president gehad die een zielsrelatie had met president Poetin, gevolgd door twee presidentskandidaten die een erg havikachtige positie innamen; en nu is er Donald Trump die een mannen-verliefdheid heeft op Poetin en nauwere relaties belooft.

In dezelfde periode verschoven Democraten van het ridiculiseren van George W. Bush' naïviteit over Poetin naar het ridiculiseren van Mitt Romney voor het benoemen van Rusland als Amerika's voornaamste geopolitieke tegenstander; en naar het verzinnen van theorieën - die zo uit een rechts tijdschrift uit, zeg, 1955 gerukt lijken - dat Trump een agent is van Russische invloed.

De ideologen zijn het spoor ook bijster. Het linkse tijdschrift The Nation verdedigt Trump tegen het 'neo-McCarthyianisme' van de mainstream progressieve pers, terwijl conservatieven door hoepels springen om Trumps Poetin-verliefdheid uit te leggen of te verdedigen.

Onzekerheid over hoe we over onze relatie met Rusland moeten denken is gepast, want het is niet duidelijk waar onze nationale belangen jegens de Russen echt liggen.

De bron van veel onzekerheid is dat noch de VS noch Rusland zeker lijken te weten wat voor soort macht ze willen zijn. Tijdens de Koude Oorlog waren we vooral een 'status quo' macht; de Russen waren de revisionisten die socialistische revolutie predikten van Havana to Hanoi. Begin deze eeuw leken we stuivertje te wisselen: onder George W. Bush was Amerika een revolutionaire macht, die het messianistische geloof van vrijheid en democratie predikte, terwijl Moskou een vriend was van sterke mannen, stabiliteit en de status quo uit de tijd van Saddam Hoessein.

Maar nu is het van alles wat. In het Midden-Oosten bleef Washington revisionistisch gedurende de Arabische Lente, terwijl Moskou zich van Realpolitik bediende en de 'duivels die het kende' beschermde. Maar tegelijkertijd betoonde Poetin zich zelf ook een opportunistische revisionist: hij rook Amerikaanse zwakte en zocht wegen om de westerse orde te destabiliseren - ook door zijn stille steun voor Donald Trump.

Tenzij je zelf Trump bent, hebben Poetins destabiliserende stappen (de Anschluss met de Krim, de invasie van Oekraïne, de schaduwoorlog met buurlanden en westerse regeringen) het veel moeilijker gemaakt om Moskou als iets anders voor te stellen dan als tegenstander die gecontroleerd, ingedamd en tegengewerkt moet worden.

Maar de gebeurtenissen in het Midden-Oosten, waar de Amerikaanse grand strategy merendeels mislukte en waar we tegenover een veranderend rijtje tegenstanders en rivalen staan, laten de beperkingen zien van de 'Nieuwe Koude Oorlog'-lens. Ons primaire belang in Syrië en elders is niet het indammen van Russische expansie, maar het indammen van jihadistisch terorrisme, het beëindigen van de vluchtelingencrisis, het terugbrengen van een minimum aan orde - en in al die zaken moeten we met Moskou samenwerken.

Dus in hoeverre had Romney gelijk? Rusland ziet er nu zeker uit als een gevaarlijker geopolitieke rivaal dan vier jaar geleden. Maar is Poetins bewind met zijn revanchistische ambities het grootste potentiële gevaar waar we mee geconfronteerd worden? Groter dan Al Qaida en IS en hun trawanten? Groter dan het veel rijkere, veel sterkere en minstens zo autoritaire China?

Het volstaat niet om te zeggen dat ze allemaal gevaarlijk zijn; staatslieden moeten prioriteiten stellen, en onze prioriteiten zijn gevaarlijk ongedefinieerd. Als de afgelopen vier jaar echt het begin zijn van een Koude Oorlog 2.0, dan zou onze benadering van het Midden-Oosten en Azië gewijzigd moeten worden met het oog op het winnen van een nieuwe schemeroorlog met Moskou.

Maar als Peking een belangrijkere rivaal is dan Moskou - als China's middelen en ambities gevaarlijker zijn dan Poetins sterke spel met een zwakke hand - dan hebben we wellicht een pad van deëscalatie en nukkige samenwerking nodig met het Russische bewind.

Donald Trump, met zijn groteske omhelzing van Poetins boevenimago, is niet de man voor deze taak. Maar zoals vaker in deze verkiezingsstrijd, kun je te midden van de gekte de vragen herkennen die een volgende generatie leiders zal moeten stellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden