Verslaggeverscolumn Margriet Oostveen in Oss

Hoe gemeentehuizen zich onopvallend tegen burgers gaan beveiligen

De gemeentesecretaris van Oss voelde zich na de veiligheidsscan plotseling toch wel een potentieel doelwit. Henk Mensink wees zijn burgemeester en wethouders dus maar eens op de glazen pui van de raadzaal. Die staat nog geen twee meter achter hun rug, als ze hier in functie op een rijtje zitten. Alles is transparant, open, toegankelijk, zoals een moderne democratie betaamt.

‘Kijk, en ik ben jullie airbag’, zei de gemeentesecretaris er droogjes bij. Henk Mensink klopt op zijn stoel op de hoek, nu hij me de situatie ter plaatse laat zien. Ja, als hier een auto binnenrijdt, dan gaat hij er het eerste aan. En daarna moeiteloos de anderen.

We zwaaien naar de jongens van grondverzetbedrijf Van de Camp buiten. Zij bouwen nu een toch wel verbijsterende palissade rond het gemeentehuis. Om de een meter en twintig centimeter gaat er een zware twee meter lange paal anderhalve meter diep de grond in: dikwandig hardstaal, volgestort met beton. Hier komt binnenkort niemand meer doorheen. Kosten: twee ton.

Gemeentesecretaris Henk Mensink. Beeld Margriet Oostveen

Zeven jaar geleden alweer brandde het gemeentehuis in Waalre af nadat twee auto’s zich bij wijze van aanslag in het pand boorden. Vorige maand reed een auto in op het politiebureau van Kerkrade. Een dag voor mijn afspraak in Oss ligt er een handgranaat op de stadhuistrap van Haarlem, waar de strenge beveiliging van burgemeester Wienen net wat was versoepeld. En op het moment dat ik in de raadzaal van Oss binnenloop, vindt de plaatselijke politie vlakbij in Lith acht handgranaten in een woonwagenkamp.

Gemeenten worstelen met ondermijning en met de nog onbedekte palissade lijkt een vriendelijk gemeentehuis opeens grommend zijn tanden te tonen. Maar dat is nu ook weer niet de bedoeling: om het beeld van de toegankelijke overheid in stand te houden, worden de palen in Oss straks verborgen onder een haag.

Gepantserd transparant blijven: dat is de paradox waar meer gemeenten in verzeild raken. Ze doen er alles aan toegankelijk over te komen en sluiten zich tegelijkertijd angstvalliger af. Oss is bij de veiligheidsscan geadviseerd door het Regionale Informatie en Expertise Centrum (RIEC) tegen ondermijnende criminaliteit. Nederland heeft tien RIEC’s. Hier zegt projectleider ‘versterking bestuurlijke weerbaarheid’ Monique Perhallen: ‘Het is niet overdreven te zeggen dat alle gemeenten hiermee bezig zijn’.

Glazen pui van de raadszaal. Vooraan zit het college. Beeld Margriet Oostveen

‘Adviseur lokale veiligheid’ Marius van Gorssel van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) ziet hetzelfde. Marius zit in de zogeheten ‘flying squad’ die door het land reist om burgemeesters, wethouders en raadsleden desgewenst veiligheidstips te geven. In Brabant en Limburg is de meeste vraag. ‘Het hangt ook samen met hoe stevig burgemeesters met bepaalde criminaliteit om willen gaan’. De flying squad voert vertrouwelijke gesprekken thuis. Wijst er dan bijvoorbeeld op dat een open brievenbus in de voordeur echt niet meer kan. ‘Daarna zie je vaak dat mensen ook anders naar hun gemeentehuis gaan kijken.’

Niet alleen de bescherming van bestuurders wordt beter in het oog gehouden, alle lagen van de gemeentelijke organisatie leren volgens Monique Perhallen van het RIEC ‘weerbaar’ te worden tegen de onvoorspelbare burger. Zoals ook verwarde personen. Sinds de vermaatschappelijking van de opvang komen die vaker kwaad of dreigend verhaal halen.

Aanjager in Oss was de dakloze Arie den Dekker, beter bekend als ‘de strontgooier van Oss’. Een ingewikkeld verhaal, waarbij niet helemaal duidelijk is waar de ondermijning eindigt en de verwarring begint.

Bij de nieuwe omheining. Beeld Margriet Oostveen

Den Dekker is in 2018 door de burgemeester uit zijn woning gezet nadat daar twee keer brand uitbrak. Volgens de politie zijn die branden mogelijk gesticht in verband met een aan wiethandel gerelateerde moord vlakbij, Den Dekker legde een verklaring af in die zaak en werd voor zijn veiligheid buiten Oss ondergebracht. Maar hij wilde al snel terug, terwijl de burgemeester dat vooralsnog te gevaarlijk vond.

In januari gooide Den Dekker voor het gemeentehuis koeienpoep over zijn hoofd. En in juli smeet hij er ondanks een gebiedsverbod een emmer visafval door de hal: dagen stank.

Het gemeentehuis heeft sindsdien ook een ‘agressieteam’, op advies van het RIEC. ‘Hoe beter je je wapent’, zegt daar Monique Perhallen, ‘hoe langer je openheid kunt behouden.’

Maar waar houdt dit op? De gemeentesecretaris: ‘We vragen ons hier wel af of er nog een weg terug is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden