Columnbert wagendorp

Hoe ex-premier Jan Peter Balkenende zich ontpopte tot de Zeeuwse Che Guevara

null Beeld

Waaraan herken je dat er iets aan het kantelen is? Een goede indicatie vormen de stapels boeken in de boekwinkel, maar die is nog even gesloten. Je merkt het aan de gespreksonderwerpen tijdens feestjes – ook schaars, tegenwoordig. Er komt een tv-programma langs waarvan je denkt: hé. Je extreemrechtse Thierry-oom zet een windmolen in z’n tuin. Je luistert naar een podcast over iets waarin je tot voor kort niet was geïnteresseerd: er kantelt iets.

Dinsdagmiddag kwam het besef dat er opmerkelijke zaken gaande zijn toen ik in Het Financieele Dagblad een bericht las onder de titel ‘Jonge economen pleiten voor balkenendenorm bedrijfsleven’. Dat stond in een rapport dat Towards the Wellbeing Economy heette en dat maandagavond in Pakhuis De Zwijger in Amsterdam werd overhandigd aan Jan Peter Balkenende. Inderdaad, tussen 2002 en 2010 premier van dit land. De man die zo enthousiast kon worden van het doortastende kapitalisme van de VOC.

Dat van de balkenendenorm vormde een uit z’n verband gerukt detail, het ging om de Wellbeing Economy – de welzijnseconomie. Toen ik die term ging googlen bleek er een hele wereld achter schuil te gaan van congressen, allianties, platforms, tientallen boeken, YouTubefilmpjes met wereldberoemde ­economen, rapporten en wetenschappelijk onderzoek.

Ongelooflijk, hoe blind en doof kun je zijn? Ik had net Ontwaak! Kom uit uw neoliberale sluimer van Ewald Engelen en Een land van kleine buffers van Dirk Bezemer gelezen. Ik had de eerste aflevering van Scheefgroei in de polder bekeken en dacht: tijd voor verandering. Het zal mijn eenzijdige fixatie op het coronavirus zijn geweest, of het afleidende Haagse formatiegeleuter, maar dat de wereldwijde roep om een nieuwe economie al stormachtige vormen had aangenomen, was me even ontgaan. Het kantelt als een zeilboot bij windkracht 8.

Tijdens de verkiezingscampagne verkondigde Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren het evangelie van de welzijnseconomie: sorry, niet goed geluisterd. De trend was er al ruim voor de coronacrisis, maar die heeft het idee extra ­momentum gegeven. Wat iedereen zei, dat het allemaal anders moet, was in de welzijnseconomie al geformuleerd.

Jan Peter Balkenende, hoogleraar Governance in Rotterdam, speelt in Nederland een prominente rol in het denken over een nieuw economisch paradigma, een radicale omverwerping van het neoliberale marktdenken, een fundamenteel andere economie die niet langer louter is gericht op economische groei, maar op het welzijn van mens en planeet, op duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid, de inkomenskloof, de vernieuwing van de democratie en de ingrijpende hervorming van de financiële sector. Op een nieuwe verhouding tussen burger en overheid, en over de veel te grote macht van lobbyisten en de invloed van financiële elites op het overheidsbeleid.

Wie had dat ooit kunnen denken: de behoudende Zeeuwse CDA’er Balkenende die zich opeens ontwikkelt tot een radicale revolutionair, de Che Guevara van de Lage Landen. Samen met de filosoof Govert Buijs en de fine fleur van de Hollandse economen is Balkenende aan het onderzoeken hoe er in Europa een inclusieve en duurzame markteconomie kan worden gecreëerd. Dit onder het credo ‘naar een economie van menselijk floreren’ – meer op de portal moralmarkets.org. Binnenkort verschijnt het Balkenende Report on the Future of Europe’s Economy.

Benieuwd of ze het er straks nog over gaan hebben, tijdens de formatiebesprekingen: dat we af moeten van de ziekmakende fixatie op economische groei en het welzijn van mensen en het overleven van de planeet bovenaan moeten zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden