Verslaggeverscolumn Toine Heijmans in Kerkrade

Hoe een verslaggever de schuld krijgt van ondoordachte politiek

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Het vertrouwen in de journalistiek steeg vorig jaar naar 36 procent, doodleuk 4 procentpunt erbij, maar bungelt nog steeds onder aan het rechterrijtje. Alleen de kerk scoort slechter. Journalisten ondermijnen de beschaving, Thierry Baudet staat daarin niet alleen. Onafhankelijke pers: altijd lastig.

Ruben van Erp is de enige journalist die de gemeentepolitiek van Kerkrade volgt tot achter de komma, voor De Limburger. Om 18.59 uur betreedt hij op 27 februari dit jaar het raadhuis, een gebouw in neorenaissancestijl dat terugwijst naar de gloriedagen van de stad, om 19.09 uur vertrekt hij met brisant nieuws. Het is te zien op de beelden van de beveiligingscamera’s die de gemeente op YouTube heeft gezet, alsof het om een plofkraak gaat.

De gemeenteraad is vertrouwelijk bijeen, maar Ruben hoort stemmen door de gesloten deuren, de geluidsinstallatie staat hard. Hij hoort dat burgemeester Krewinkel van Heerlen solliciteert naar het burgemeesterschap van Kerkrade – brisant, want die is al maanden met ziekteverlof. Ruben belt zijn krant en overlegt: hij weet hoe gevoelig dit ligt. Nieuws is snel, maar de krant publiceert pas een dag later, inclusief uitleg hoe Ruben aan zijn informatie kwam, want dat is transparant.

De dag erop doet de gemeente Kerkrade aangifte tegen Ruben, niet tegen zijn krant. De gouverneur van Limburg, Theo Bovens, gaat nog verder en zegt op televisie dat Ruben wederrechtelijk in het raadhuis stond te luistervinken. Aantijgingen die niet kloppen, concludeert het OM: van een strafbaar feit is geen sprake. Nieuws is nieuws en Ruben is op de juiste plek op het juiste moment, iets wat je van een verslaggever verwacht. Onder druk van een kort geding neemt de gouverneur halfhartig afstand van de beschuldigingen, niemand zegt sorry en de gemeente blijft erbij: riooljournalistiek.

De camerabeelden.

Voordat ik Ruben spreek bij De Limburger in Sittard vraag ik belet bij VVD’er Wim de Groot, voorzitter van de vertrouwenscommissie, die samen met de griffier aangifte deed. Hij stuurt een mailtje terug: ‘Helaas laten afspraken voor mijn werk dit niet toe en is er geen tijd’. Mijn bericht dat ik graag op een andere dag beschikbaar ben voor wederhoor, blijft onbeantwoord.

Vervolgens bel ik de gemeente Kerkrade en kom terecht bij de afdeling communicatie die drie dagen nodig heeft voor een schriftelijke reactie: er is een ‘ethische discussie’ nodig over journalistiek omdat ‘normen en waarden in dezen geschonden zijn’. Dit ook namens de burgemeester, Jos Som, die overigens ternauwernood voorkomt dat de gemeenteraad een motie in stelling brengt om Ruben te weren uit het raadhuis.

Ruben van Erp is zo’n journalist die geen genoegen neemt met persberichten. Als enige weet hij dat de raad die avond vertrouwelijk bijeenkomt, een uur voor de openbare vergadering. Dus hij erheen: je weet nooit wat je opvangt. Er hangt iets in de lucht. Het eerste wat hij na afloop van een raadslid hoort: hier had je bij moeten zijn. En bij de borrel is de spanning voelbaar: de naam Krewinkel gaat rond, de griffier waarschuwt de aanwezigen hun mond te houden. 

De journalist.

De politici bouwen een kaartenhuis, Ruben loopt langs en het valt om. Dat is geen riooljournalistiek, zegt hij, ‘dat is ondoordachte politiek’.

‘Het was hoe dan ook naar buiten gekomen. Alles wat in de achterkamertjes gebeurt, komt tegenwoordig uit. Dat moet je toch weten als politicus. Dertig man wisten ervan. Hoe wil je dat geheim houden? Geef me twee dagen, en ik heb hetzelfde verhaal.’

Zij zijn politici, hij is journalist, ‘dat probeer ik ze weleens uit te leggen, maar er zijn er die blijven denken dat ik een van hen ben. Krewinkel is een jongen van Kerkrade, een geschikte kerel, niemand wil hem in de problemen brengen. Maar hij heeft zelf gesolliciteerd en de gouverneur heeft dat geaccepteerd. Ik sta thuis echt niet de polonaise te dansen dat zijn carrière is geknakt. Hij kende het risico. Hij wist: ik ben de pineut als dit bekend wordt.’ En nu heeft Ruben het gedaan.

Op deze plek schreef Margriet Oostveen kortgeleden over de bedreigingen die journalisten van Omroep Flevoland ten deel vallen, en hoe ze daar geen aangifte van kunnen doen. Hier is iets anders aan de hand: de overheid maakt journalisten verdacht omdat hun berichtgeving haar niet uitkomt. Ook dat heeft gevolgen.

‘Iedereen mag aangifte doen, dat recht hebben ze’, zegt Ruben. ‘Maar in deze tijd vind ik het gevaarlijk: er wórdt journalisten al zoveel in de schoenen geschoven.’

En het is gemakkelijk schieten – zie Baudet.

Ruben verslaat trouwens gewoon weer raadsvergaderingen, tijdens de eerste zat zijn hoofdredacteur op de publieke tribune, als steun. Hij zegt: was de politiek maar net zo transparant als de krant. ‘Dat zou ze helpen.’

Het raadhuis.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.