VERSLAGGEVERSCOLUMNTOINE HEIJMANS IN DURGERDAM

Hoe een oer-Hollandse bedrijfstak zonder steun ten onder gaat

-Beeld -

Staatssteun stroomt in brede rivieren naar Hollandse bedrijven, geld dat vaak buitengaats verdwijnt, en de bruine vloot krijgt niets. Te klein, te eigenzinnig, geen grote mond of dure lobbyisten – de zeilvaart wordt voor kennisgeving aangenomen, zoals ze daar liggen in hun havens van glorieuze geschiedenis, Enkhuizen, Harlingen, en ze liggen stil, wat slecht is voor de schepen en hun schippers.

Vierhonderd historische vrachtvaarders, van landsbelang maar niet zoals de KLM of de Hema, die zogenaamd ook oer-Hollands zijn.

Ton Lemmers.Beeld Toine Heijmans

Jouke mag het eigenlijk niet zeggen, maar zijn vader had geen geld meer om diesel te kopen voor de verwarming. De chartervaart betaalt z’n rekeningen in de winter, het onderhoud is duur, en maakt z’n schepen in de zomer te gelde als ze varen met passagiers, vaak groepen. En varen met groepen mag niet meer: reserveringen afgezegd, aanbetalingen terugbetaald en toen was er niets over, de marges en buffers zijn klein. Het zijn ondernemers maar niet voor het geld, en bonussen bestaan niet als je iets met liefde doet.

Jouke: ‘Dat klopt toch, dat je geen diesel kon kopen?’

Ton: ‘Ja, nou, ja…’

Jouke: ‘Nu doe je of het niet erg is’.

Ton: ‘Wij doen als schippers altijd stoer, hè.’

Stella Maris, met waterzeil.

Aan boord van de voormalige groentejager Stella Maris, door Ton Lemmers persoonlijk onder zeil gebracht in 1984 – hij is een van de pioniers die de zeilvaart nieuw leven inbliezen. Zijn eerste schip was de tjalk Noordsvaarder, en ook die ligt werkeloos aangemeerd. Zoon Jouke Lemmers is aan boord geboren.

Het zijn vrije mensen, in de zeilvaart, eigenwijze werkers en meestal hoor je ze niet.

Het was zoeken naar scheepsonderdelen en naar kennis die snel vervloog. Nog maar drie Nederlandse vrachtschepen hadden een mast, en Ton sprak met de oude schippers die hem vertelden over mastdiktes en verstaging en over het einde van hun tijdperk, ‘het was een uitgestorven vak’. Hij bracht de Noordsvaarder onder zeil in 1965, schipperde daarna de Lutgerdina en kocht de Stella Maris; patrijspoorten vond hij op de sloop. Zijn werk als fysiotherapeut gaf hij op.

Kocht een boom, een lariks, en maakte die tot mast. Twee jaar gewaterd, de knoesten bovenin zoals het hoort – die staat er nog steeds op.

Jouke werd scheepsbouwkundige en kapitein, kocht een 50-voets zeiljacht en vaart daar met gasten mee op de Noordzee – het rondje Groot-Brittannië dit jaar gaat niet door en de Cherokee ligt kosten te maken in een haven in Rotterdam.

Ze varen niet, er is geen mogelijkheid aan boord de anderhalve meter aan te houden en als er iemand ziek wordt, zegt Jouke, ‘kun je er donder op zeggen dat ze allemaal ziek worden’. Schippersverantwoordelijkheid. ‘Wij zijn meestal niet het braafste jongetje van de klas, maar wel streng in de leer.’

Ton is 78 en zeilt zijn schepen als het moet alleen. De kans is groot dat hij dit jaar niet weg komt van zijn winterligplaats – de Stella Maris had allang over het Wad moeten scheren, of in de Oostzee, onder bollende kluiver en waterzeil ‘Eerst dacht ik’, zegt Ton, ‘dat dit een goed moment was om ermee te stoppen. Maarja, het is wel mijn beroep. En ik heb alles helemaal zelf gedaan. En dan moet er wel iemand komen om het schip te kopen hè, en die komen niet.’

Hij krijgt geen noodsteun want Ton woont op zijn schip, en zijn code bij de Kamer van Koophandel is de verkeerde. Zeevaart krijgt geen hulp, binnenvaart wel - iemand heeft dat ergens ooit bedacht. Joukes bedrijf staat als ‘touroperator’ geregistreerd, die kreeg dus wel vierduizend euro.

Ton zegt: ‘Ik heb het begin van de chartervaart meegemaakt, en ik denk dat ik nu ook het einde meemaak.’

Jouke Lemmers.Beeld Toine Heijmans
Mastenwoud bij Pampus.Beeld ANP

De Stella Maris gaat binnenkort op voor de verplichte keuring – duur geld, maar een certificaat vervalt na een jaar en dan is het afgelopen. Dan moet het als ‘nieuw schip’ aangemeld en gelden moderne eisen waar geen historisch zeilschip aan voldoet.

‘We hebben nooit steun gehad’, zegt Ton, ‘wij zijn gewend alles zelf op te lossen. Maar zonder gaat het allemaal verloren. De visserij krijgt ook steun, en die mogen varen. Wij mogen niet varen, daar kunnen we niks aan doen. ’

Gisteren trokken de schepen naar Pampus, een woud van masten als protest. ‘Het is gewoon wanhoop’, zegt Ton.

Gelukkig kreeg hij de btw teruggestort – met de AOW erbij moet hem dat door de maand heen helpen. En het is warm genoeg om zonder kachel toe te kunnen.

‘Als ik verstandig ben’, zegt Ton ten slotte, ‘breng ik het schip naar de sloop.’

Maar dat is het: in de zeilvaart zijn ze niet verstandig, niet op die manier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden