verslaggeverscolumnmargriet oostveen in baarn

Hoe een leger aan medewerkers communicatie de belangrijkste coronabrief van het jaar verprutste

null Beeld

Het goede nieuws is dat steeds meer mensen de uitnodiging voor een coronavaccinatie in de bus krijgen en het slechte nieuws dat 2,5 miljoen laaggeletterden deze brief volstrekt niet begrijpen. Dit wordt op YouTube goed uitgelegd door Jolanda van Dulken, taalambassadeur bij de Stichting Lezen en Schrijven. Taalambassadeurs vertellen hoogopgeleiden wat te moeilijk is voor laaggeletterden.

Intussen uiten huisartsen hun zorgen over de vaccinatiegraad in achterstandswijken, waar informatie over de vaccins ruim eenderde van de bevolking niet bereikt en de kans om besmet te worden twee keer zo hoog is.

Er gaat veel mis in de uitnodiging voor een coronavaccinatie, toch de belangrijkste informatie die het ministerie van VWS in ruim een jaar moest leveren. De envelop bevat drie A4-tjes, aan weerszijden bedrukt. Twee namens het RIVM, één namens GGD GHOR Nederland, dat is een ook al onnodig lange ‘vragenlijst over uw gezondheid’. ‘Het is eigenlijk zó veel’, zegt Jolanda van Dulken in het filmpje, ‘té veel voor ons.’

En niet alleen voor Jolanda. Ik bezoek Gerrie Overweel om zo’n brief bij haar thuis in Baarn onder de loep te nemen. Gerrie is al veertien jaar professioneel leerkracht NT2, ofwel Nederlands voor anderstaligen. En ze is verbonden aan de Stichting ABC, een vrijwilligersorganisatie van en voor laaggeletterden. Ze heeft net zelf haar uitnodiging voor vaccinatie ontvangen. Zelfs Gerrie zette er streepjes op om de draad niet kwijt te raken.

Ik sprak haar drie jaar geleden al eens toen het hier ging over de groeiende kloof tussen hoogopgeleiden en laaggeletterden. Hoogopgeleiden interesseren zich nauwelijks nog voor wat laaggeletterden allemaal niet begrijpen, ze doen liever alsof het er gewoon niet is. De Algemene Rekenkamer concludeerde in 2016 dat daar onder Rutte ook veel te weinig aan werd gedaan. Een jaar later had het kabinet nog altijd de moeite niet genomen om te reageren.

Jolanda van Dulken met een vaccinatie-uitnodiging op YouTube.  Beeld -
Jolanda van Dulken met een vaccinatie-uitnodiging op YouTube.Beeld -

Gerrie geeft les in Utrechtse achterstandswijk Overvecht en zag destijds al hoeveel mensen daar niet eens meer in het hoogopgeleide Centrum van Utrecht komen (‘Het lijkt vaak wel alsof er een muur tussen staat).

Het aantal ambtenaren dat zich op ministeries met communicatie bezighoudt groeide onder Rutte III intussen met ruim een kwart, telde EenVandaag, en het aantal externe voorlichters verdrievoudigde. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gaf door de coronacrisis het meest aan communicatie uit.

Je gaat je dan toch afvragen wat al die communicatiemedewerkers uitvoeren. Gerrie wijst me zin na zin hun onnodige fouten aan, hier ‘staat eigenlijk drie keer het zelfde’, daar ‘staan acht regels onder elkaar’, dat ‘kan korter’, en hoe moeilijk kan het zijn om een brief in drie delen duidelijk te nummeren en naar dat nummer te verwijzen? In plaats van nóg meer onnodige zinnen, zoals ‘In de bijlage over de landelijke registratie leest u daar meer over?’

Gerrie merkt droogjes op hoe onbegrijpelijk zelfs de achterzijde van de gekleurde pagina met zogenaamd eenvoudige uitleg is volgeschreven. En de zin ‘Bij deze brief vindt u ook een eenvoudige uitleg’ hebben de communicatie-experts in hun oneindige wijsheid niet bovenaan de moeilijke brief gezet, maar helemaal onderaan. Handig!

Wel is de brief dan weer onnodig betuttelend, dit doen hoogopgeleiden vaker voor laaggeletterden. Gerrie: ‘Terwijl laaggeletterden een fabelachtig geheugen hebben.’ Niettemin wordt in haar brief oeverloos uitgelegd hoe je naar de vaccinatielocatie kunt komen, ‘terwijl laaggeletterden vaak alle busroutes uit hun hoofd kennen en ook heel goed zijn in het bellen van een taxi’.

Gerrie vraagt me wat bezorgd toch maar ‘te benadrukken wat goed gaat’, want zo geeft ze zelf ook les, ‘dan komt de boodschap beter over’. Zo heeft de Stichting ABC net met het ministerie van Algemene Zaken afgesproken dat taalambassadeurs vaker ambtelijke brieven gaan proeflezen. En de Stichting Lezen en Schrijven laat me nog weten dat ze sinds een paar maanden (en kennelijk met engelengeduld) mogen ‘meedenken en -doen’ met de ‘senior communicatieadviseur specifieke doelgroepen’. Dit terwijl iedere vaccinatiedag telt. En zij zo’n tekst zelf binnen een paar dagen zouden kunnen verbeteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden