VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Grou

Hoe een Fries dorp de laatste ‘Swarte Pyt’ met hulp van moodboard en powerpoint de laan uit stuurde

De Zwarte Piet van Grou zal dit seizoen meer dan veranderen: hij is eruit gebonjourd, ‘op wereldreis’ en vervangen door een frisgroen natuurmannetje met de naam Aldemar.

Alleen de man die piet al jaren speelt blijft dezelfde: Herman Tichelaar, zoon van de oud-voorzitter van het feestcomité. Zijn familie zit diep in de dorpstraditie. Om de transitie vlotjes te laten verlopen wordt Herman dit jaar begeleid door een acteur. ‘Het is even slikken, maar dan kunnen we weer door.’

Ze hadden maar één Zwarte Piet in het dorp, en die had ook nog eens een Friese naam (Swarte Pyt) en een rol in welbeschouwd een ander feest dan Sinterklaas (Sint Piter), dat ook nog eens in een andere maand wordt gevierd (februari). En hun dorpje Grou is zo klein – ze dachten dat het wel zou overwaaien.

Toegegeven: er waren aanwijzingen dat ze een probleem hadden. Ook in Grou is jaren gedemonstreerd door Kick Out Zwarte Piet, waarbij shantykoor De Pikbroeken nog eens als een buffer in de Hoofdstraat is gezet.

Langzamerhand knaagde het toch ook een beetje, zegt Peter van den Broek, voorzitter van het Sint Piter-comité. Al was het maar omdat de demonstranten gaandeweg in een weiland werden geparkeerd, maar de onrust in het dorp intussen óók werd veroorzaakt door pro-Piet-demonstanten die uit Oost-Nederland naar Grou kwamen, waar ze niets te zoeken hadden.

Voor één Swarte Pyt!

‘We lieten ons hier door niemand de les lezen, maar voor alle vrijwilligers werd het risico wel wat groot’. Eén verkeerde inschatting en het hele feest zou voor altijd verdwijnen, vreesde het Sint Piter-comité.

Sint Piter en Swarte Pyt.Beeld Margriet Oostveen

En ze zijn het laatste dorp. Sint Piter is Fries voor St. Petrus, de beschermheilige van de vissers. Vroeger werd dit feest te zijner ere in meer vissersplaatsen in Duitsland en Nederland gevierd, maar het verdween overal, behalve in Grou. Kinderen vieren hier ook geen Sinterklaas, zegt Nynke Tuinstra van het Sint Piter-comité, die in het dorp opgroeide. ‘En dat vonden wij nooit raar.’

Twee jaar geleden is hun Sint Piter-feest nog bijgeschreven op het Inventaris Immaterieel Erfgoed van Unesco. Op de Piter-website staat een interessante toevoeging die nog weleens wordt vergeten: het gaat er bij zo’n vermelding vooral om ‘dat er een groep mensen is die zich bewust en actief inzet om hun immaterieel erfgoed levend te houden en toekomst te geven.’ Peter: ‘Toekomst. Er staat dus nergens dat je niets mag veranderen.’

Doorslag gaf de demonstratie voor de Black Lives Matter-beweging in Leeuwarden deze zomer. Waarna ook steeds meer Friezen, en Friese scholen, vonden dat Zwarte Piet echt niet meer kon.

Het ‘moodboard’ voor verandering.Beeld Margriet Oostveen

Ze hebben er een praatavond over belegd. De sfeer was heftig. Peter van den Broek heeft toen naar goed bestuurlijk gebruik een speciale commissie gevormd: hijzelf, Sint Piter, Swarte Pyt ‘en nog een paar mensen’ zouden gaan bedenken hoe het anders kon.

Wie allemaal? Wil Peter niet zeggen omdat ze zo zijn uitgescholden. Zelf kreeg hij een doodsbedreiging via LinkedIn – de politie heeft hem opgespoord, de man kwam uit de Randstad.

Eén meneer uit het dorp begon een enquête die bestond uit één vraag: Moet Swarte Pyt blijven, ja of nee? Die belandde in De Telegraaf. Toen heeft Peter zijn Twitter-account moeten verwijderen, zoveel boosheid kwam er uit de rest van Nederland naar Grou. ‘Allemaal via sociale media, zegt Nynke. ‘Wij hebben zelf maar tien mailtjes gekregen.’

Die mensen van elders probeerden te achterhalen of het hele comité soms ‘import’ was – omdat voorzitter Peter vroeger in Dordrecht woonde, tot hij verliefd werd op het Friese meisje met wie hij trouwde.

Enfin. Deze zomer ging het comité koelbloedig brainstormen. Peter van den Broek heeft zelf een marketingbureau en pakte het aan zoals hij gewend is. Er kwam  een ‘moodboard’ met plaatjes ter inspiratie voor een nieuwe figuur. Inspraak van de familie die het kostuum van Swarte Pyt ook altijd had gemaakt. Peter maakte een flitsende powerpointpresentatie getiteld ‘Toekomst Sint Piterfeest’, met hoofdstukken als ‘Begrip van de situatie, sinds februari veel ontwikkelingen’.

Hoe ze op natuurmannetje Aldemar kwamen? Doordat er vlakbij een oud natuurgebied ligt, natuur ‘past dus bij de traditie van het dorp’, zo konden ze een prima nieuwe mythe om hem heen bedenken. En klaar was Aldemar.

Zijn karakter is ‘eigenlijk hetzelfde als Pyt’, zegt zijn vertolker Herman Tichelaar: ‘Heel lief.’

Op 3 november introduceerde het comité Aldemar met een extra uitzending van hun eigen Sint Piter-journaal in het dorp. De reacties waren goed. En toen wás het gewoon zo: ze hebben nieuw Immaterieel Erfgoed.

Exit Pyt: dit is zijn opvolger Aldemar.Beeld Margriet Oostveen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden