VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Ganzedijk

Hoe een afgeschreven sloopdorp herrees dankzij de bewoners

n Beeld n
nBeeld n

Aan de kop van het voormalige sloopdorp staat stoer een nieuw buurthuis te glimmen en dat staat daar niet voor niets. Je kunt er darten en een ijsje halen, maar het is vooral een fabelachtig monument voor gemeenschappelijke veerkracht en een ode aan de dorpsbewoners die zich verzetten tegen het idee dat de samenleving een spreadsheet is.

Belangeloos uiteraard: afgelopen weekend legden ze samen de bestrating aan en komende zaterdag aan de slag met parasols en speeltoestellen. ‘Terwijl de mensen in dit gebied van nature toch wat argwanend zijn’, zegt Willem Nomden. ‘Die sfeer is echt verdwenen.’

Ganzedijk kon grotendeels opgedoekt, was het vonnis dertien jaar terug. Het buurtschap met honderd mensen ligt ver op de Groningse klei, tussen Modderland en Hongerige Wolf. Krimpgebied, zeggen ze, en het wijkje jarenvijftighuizen leek fysiek en sociaal aan z’n eind. Daar was een rapport van gemaakt door een gerenommeerd bureau, dus de gemeente en de woningbouw konden niet anders dan de mensen dat met aplomb vertellen.

Al die jaren, zegt Willem, was er naartoe gewerkt: onderhoud werd nagelaten, leegstand toegelaten, de huizen kregen huurders die nauwelijks zelfredzaam waren. ‘Tokkietown’, zegt hij, ‘zo werden we gezien.’ Hij groeide er op, zag het gebeuren, ook hoe dorpelingen degenen die het minder hadden hielpen ‘als ze kapotte kleren droegen, of de kinderen naar school gingen zonder ontbijt. Er is altijd sociale samenhang geweest’.

Willem stond op de barricaden toen het einde van het dorp werd afgekondigd, hij was 20, en nu staat hij achter de bar. Een dag per week, om niet, ‘het is gewoon leuk om dingen samen te doen’. Het buurthuis is de trofee van hun gelijk. Vroeger, zegt hij ook, ‘werd alles voor de mensen gedaan, dat maakte ze wat terneergeslagen. Nu zijn ze trots het zelf te doen.’

Wandelen we door het dorp dat prachtig in de stilte ligt: een paar rotte kiezen zijn getrokken, daar is nu een vlindertuin, her en der staan fruitbomen. Veel corporatiehuizen zijn verkocht, sommige dragen een nieuw dak met zonnepanelen, de kleinste zijn samengetrokken. Er is geen leegstand meer. Hier en daar streken migranten neer: pensionado’s uit Haarlem en Zaandam, een gezin uit Overijssel. Eromheen 10 kilometer uitzicht, het graan staat er stevig bij.

Buurthuis en dorpsmonument. Beeld Toine Heijmans
Buurthuis en dorpsmonument.Beeld Toine Heijmans

‘Er is nu een woningtekort’, zegt Willem, ‘ze willen zelfs wat gaan bijbouwen. Eerlijk gezegd heb ik nooit zo in die krimp geloofd. Krimp is meer dan woningen: het gaat om leefbaarheid.’

Het onderzoek naar de toekomst van Ganzedijk werd destijds gedaan door KAW, een van oorsprong sociaal-idealistisch bureau. Terugkijkend zegt directeur Reimar von Meding dat de herrijzenis van Ganzedijk ‘geweldig’ is, maar ook dat het slopen van huizen op meer plekken gebeurt, vaak in de stad, minder zichtbaar, en vaak omdat het nodig is. Hij waarschuwt voor een tijdelijke opleving van Ganzedijk, ‘het is niet rooskleurig in dat gebied’: de trek uit de stad valt tegen, er staan huizen ‘onder water’, er is vergrijzing. ‘Dit is een minimale verbetering.’ Dat lijkt op de conclusies van een ander rapport, door de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting: heel fijn die wederopstanding, maar het overeind houden van het dorp kostte 2,2 miljoen euro. ‘Te duur’, gezien al die andere dorpen. Over de belangeloze investeringen van de dorpsbewoners gaat het nauwelijks, dat past niet in de spreadsheets.

De conclusie dat Ganzedijk moest worden opgedoekt kwam trouwens niet van ons, zegt Von Meding, dat was ‘dik aangezet’ door ‘de media’. Willem moet lachen als hij dat hoort. ‘Als de pers er niet massaal was opgedoken’, zegt hij, ‘was dit dorp verdwenen. Het was een fout spelletje tussen de gemeente en de corporatie. Sociale problemen los je niet op met slopen’.

Dat is precies wat ik hoorde in de Tweebosbuurt in Rotterdam, afgebroken met sociale cohesie en al, omwille van politiek wensdenken en een armlastige woningcorporatie: upgrading voor de betere klasse.

Fietsers lopen binnen, toeristen, ze vragen om cappuccino. Camperplaatsen gaan we maken, vertelt Willem, en trekkershutjes, niet teveel en zonder winstoogmerk. De gemeente stelde de grond beschikbaar, voor de bouw schreven ze allerlei fondsen aan, verder bedruipt het zichzelf, ‘geen subsidie nodig’.

Zo staat het buurthuis daar te waken over het dorp . Dinsdag dartavond, donderdag koffieochtend, woensdag kindermiddag, het hele weekend open. Professionele keuken opdat ze samen koken en eten. ‘De gemeente heeft het zwaar en moet bezuinigen’, zegt Willem dan. ‘Maar wij willen best het groenonderhoud overnemen hoor. Voor niks – schaffen we gewoon zelf een grasmaaier aan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden