Column ariejan korteweg

Hoe doorstaat Rutte deze lange debatdag? Een kijkwijzer

Vandaag doet Mark Rutte voor de negende keer het jaarlijkse debat over het regeringsbeleid, de Algemene Politieke Beschouwingen. In 2045, als het kabinet Rutte XI halverwege zijn termijn is, zullen we op deze periode terugkijken als zijn begintijd, toen hij nog jong en onervaren was en niet altijd door iedereen meteen op zijn woord werd geloofd. Goed moment dus om een tussenbalans op te maken. Wat is het instrumentarium dat hem zo schijnbaar moeiteloos overeind houdt? Hoe doorstaat hij deze lange debatdag? Een kijkwijzer.

Beeld Bas van der Schot

Elastiek

Rutte is opgetrokken uit elastiek. Zijn wendbaarheid is maximaal, in moreel, praktisch en regeltechnisch opzicht. Ook vandaag zal Rutte buigen onder de kritiek van de oppositie, ogenschijnlijk zal hij zelfs heel ver meegeven. Toch zal hij niet van zijn plaats komen. Of juist wel bewegen, maar dat niet toegeven, door ook de waarheid aan een elastiekje te hangen: ‘Er zijn heel veel zalmnormen…’

Schaar

Wie het speelveld kiest, is de winnaar. Twee jaar geleden gaf de oppositie daarvan een knap staaltje ten beste door en masse de afschaffing van de dividendbelasting aan te vallen. Rutte, als frontman van de coalitie, krijgt zich doorgaans een speelveld opgedrongen. Zijn eerste opgave is dat veld zo klein mogelijk te maken. Hij gaat er middenin staan, pakt de schaar en knipt een cirkeltje precies rond z’n voeten. Opponenten vallen met een gil in de diepte, meewarig nagekeken door de premier. Schoolvoorbeeld van die techniek was het debat over de bonnetjesaffaire met de bewindspersonen Opstelten en Teeven. Rutte knipte de wantoestanden bij Justitie weg, en hield een technisch akkefietje over met een bonnetje van lang geleden dat zich een tijdje onvindbaar hield. Toen was het op te lossen.

Beeld Bas van der Schot

Rietje

Is dat speelveld tot de gewenste proporties teruggebracht, dan moet het probleem van de dag op afstand worden gezet. Dat gebeurt door de kwestie door een rietje te bekijken. Als bij toverslag verdwijnen alle bijzaken, de aandacht gaat uit naar dat waar de premier de blik op richt. Koopkrachtplaatjes, starterswoningen, geld voor onderwijs – het kan van alles zijn, mits het tot collectieve tunnelvisie leidt. Ook het tegenovergestelde past Rutte toe: niet isoleren maar opblazen. Dan hebben ondernemers ineens last van een Dikke Ik, of moeten Nederturken oppleuren.

Loftrompet

Het probleem is al doende danig gekrompen. Nu wordt het zaak af te rekenen met de tegenstand. Er zijn er – denk aan Wilders, Kuzu, een enkele keer Asscher of Klaver – die daarvoor de frontale aanval kiezen. Rutte heeft een ander, veel breder register. Rutte heeft een arsenaal aan loftuitingen waarmee hij zijn Binnenhofcollega’s hoog te paard zet. ‘Ik ken de heer Asscher als een knap debater’, zegt hij dan. Of: ‘De heer Van der Staaij heeft zijn feiten als altijd goed op orde.’ Wie een oordeel velt over zijn collega’s, spreekt niet meer als hun gelijke.

Zo ging hij eens vol op het orgel over de niet lang daarvoor aangetreden Jesse Klaver. ‘Het is een goed politicus, hij deugt’, vond de premier. Met een typisch Ruttiaanse wending: ‘Nederland is better off omdat mensen als Klaver voor de politiek kiezen.’ Dat gebeurde nota bene op een VVD-congres, de liberalen klapten uitgebreid voor die fijne Klaver. Voorspelling: de nieuwkomers Rob Jetten en Pieter Heerma gaan vandaag het graf in geprezen worden.

Beeld Bas van der Schot

Speler/coach

Dat doodknuffelen heeft een overtreffende trap, die geen direct voordeel oplevert in het debat, maar een fatale uitwerking heeft op de positie van de gewaardeerde ­tegenstand. Rutte verheft zich graag naar een metaniveau. Hij maakt zich los uit de kluwen om van een soevereine afstand zijn oordeel te vellen over de gang van zaken. Niet langer als deelnemer, maar als een soort speler/coach – de Kompany van het Binnenhof. ‘Ik vind dat we hier vandaag constructief van gedachten hebben gewisseld’, zegt hij dan. Of hij prijst de ­tegenbegroting van zijn opponenten, overigens zonder er iets mee te doen. Naarmate de premier langer zit, gaat dat metaniveau hem soepeler af.

Geheugenuitval

Mochten tegen alle verwachtingen in deze instrumenten niet afdoende zijn, dan is er een laatste redmiddel: de man met de legendarische dossierkennis kampt ineens met geheugenuitval. Het overkomt Rutte een enkele keer, zoals bij de affaire-Zijlstra. De premier wist echt niet meer of hij anderen deelgenoot had gemaakt van zijn kennis van de leugens van zijn minister. Ook bij de dividendbelasting liet zijn geheugen hem in de steek. Pas wanneer dat gebeurt, is het zeker: Rutte in nood. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden