Hoe divers is de Nederlandse filmwereld?

In de Verenigde Staten zullen regisseur Spike Lee en actrice Jada Pinkett Smith volgende maand de uitreiking van de Oscars niet bijwonen. Zij boycotten de Academy Award-ceremonie omdat er voor het tweede jaar op rij geen zwarte acteurs zijn genomineerd. Hoe is het eigenlijk met de diversiteit in Nederlandse filmwereld gesteld?

De uitreiking van de Gouden Kalveren op het Nederlands Film Festival. Winnaars Beste Acteur Gijs Naber, Beste Actrice Abbey Hoes en Beste Film Iris Otten, Sander van Meurs, Pieter Kuijpers van Pupkin Film. Beeld null
De uitreiking van de Gouden Kalveren op het Nederlands Film Festival. Winnaars Beste Acteur Gijs Naber, Beste Actrice Abbey Hoes en Beste Film Iris Otten, Sander van Meurs, Pieter Kuijpers van Pupkin Film.

Bor Beekman, filmrecensent van de Volkskrant

'De kritiek op de organisatie achter de Oscars is begrijpelijk, maar ook kort door de bocht. Je hebt de Academy, de grofweg zesduizend mensen die stemmen wie de beste acteurs zijn en wie de mooiste film heeft gemaakt. En je hebt de filmindustrie, die de te bekronen films aanlevert. Die filmindustrie in Amerika is nog altijd een gesloten bastion: daar tussenkomen als zwarte man, of als vrouw, is zeer lastig.

'Je kunt dus niet alleen de Academy de schuld geven. De huidige president van de Academy is trouwens een zwarte Amerikaanse vrouw. Zij probeert de nogal homogene demografie van de leden, die grotendeels oud en wit zijn, al enige tijd te veranderen, maar dat gaat geleidelijk. Het gaat wat ver om de complete Academy nu ineens weg te zetten als een stelletje racisten. Dit jaar wint, naar alle waarschijnlijkheid, voor de derde keer op rij een Mexicaan de Oscar voor beste regisseur. Zo bevooroordeeld is die Academy kennelijk ook weer niet. Aan de andere kant: de Oscar-uitreiking is een pr-feest. En als je Hollywood wilt veranderen, heeft zo'n boycot wel effect.

'Onze eigen, vorig jaar opgerichte Dutch Academy For Film (DAFF), is niet minder wit dan de Amerikaanse Academy, maar ik kan me niet voorstellen dat je in Nederland minder snel genomineerd zou worden vanwege je huidskleur of komaf. Dat er relatief weinig Nederlandse speelfilmregisseurs zijn van Marokkaanse of Turkse komaf zijn, zeg maar geen, is wel opvallend. In de literatuur bijvoorbeeld is Nederland al veel diverser.'

Terence Schreurs, actrice

'Ik vind het een ingewikkeld onderwerp. Op grote filmproducties zie ik over het algemeen wel veel blank voorbij komen. Ik vraag me weleens af waarom een bepaalde rol niet gespeeld had kunnen worden door iemand van bij voorbeeld Noord-Afrikaanse of Aziatische komaf. Ik denk dat er voorzichtig wordt gehandeld of vanuit een bepaalde realiteit.

'Wat mij betreft moet natuurlijk altijd worden gekozen voor de beste acteur, ongeacht huidskleur. Maar het is complex. Er wordt weleens gezegd dat blond of blank gewoon het beste werkt, dat is wat de kijker wil. Ik weet niet of dat waar is, ik ken de cijfers niet.

'Als je naar de meeste scripts kijkt, is het toch vaak een blank verhaal, terwijl dat niet altijd zo hoeft te zijn. Natuurlijk is het lastig om in een film over Michiel de Ruijter iemand met een donker uiterlijk te casten - hoewel ik dat wel fantastisch zou vinden. De vraag is: hebben we het lef om meer filmscenario's te maken waarbij gebruik gemaakt wordt van de rijkdom van verschillende culturen, of blijven we op de blanke rit?'

Terence Scheurs Beeld null
Terence Scheurs

Martin Koolhoven, filmregisseur

'Als je naar de Nederlandse situatie kijkt in vergelijking met Amerika, kom je meteen uit bij de achilleshiel. Waarom krijgen gekleurde acteurs geen Gouden Kalveren? Het antwoord is: omdat weinig rollen worden gespeeld door gekleurde acteurs. Alle grote filmrollen worden door blanken gespeeld. In Nederland is het dus niet veel beter dan in de VS. Alleen kun je niet zomaar iemand de schuld geven. Je kunt niet zeggen: 'Martin, stop in de film Oorlogswinter even een zwarte hoofdrolspeler.' Dat geldt voor meer films.

'Het Filmfonds zei onlangs dat de Nederlandse film niet divers genoeg is. Dat is een goed punt, maar bij het Filmfonds zelf werkten op dat moment 41 roomblanke mensen. Het Filmfonds heeft nu een speciale diversiteitsportefeuille in het leven geroepen, maar ook degene die dat leidt, is wit. Als je een blauw filter voor een lamp zet, moet je het niet gek vinden als er alleen blauw licht uitkomt. Het begint bij de filmmaker, maar het Filmfonds is de organisatie waar alle Nederlandse films uiteindelijk doorheen moeten.

'Kortom, het is een probleem, maar het is lastig om het geforceerd te veranderen. Meer diversiteit aan de kant van de filmmakers zou een goed begin zijn.'

Doreen Boonekamp, directeur van het Nederlands Filmfonds

'We wonen in een land met veel verschillende culturele achtergronden, maar dat zie je niet terug op het doek. Wij signaleren dat er echt iets moet gebeuren en de verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij iedereen, dat moet sectorbreed worden aangepakt. Daarover zijn wij in gesprek met verschillende belangenverenigingen. Vanuit de branche, waaronder filmmakers, scenaristen, producenten en acteurs, is er ook positief gereageerd.

'Wij weten allemaal dat als je talenten met andere achtergronden aan elkaar koppelt, je tot nieuwe, verrassende films komt. Die kruisbestuiving vind je ook bij internationale coproducties. Maar het is niet alleen een inhoudelijke en creatieve kwestie. Iedereen in de filmwereld is op zoek naar een zo groot mogelijk publiek. Zorg er dan ook voor dat je dat publiek in zijn volledigheid kunt bereiken.

'Wat Martin Koolhoven over het Filmfonds zegt is waar; ook in de organisatie van het Fonds is diversiteit van belang en daar werken we aan.'

Het Nederlands Filmfonds zei in december vorig jaar dat er meer Nederlandse films moeten worden ontwikkeld waarin de culturele diversiteit van de maatschappij naar voren komt. Dit streven moet een belangrijke plek krijgen in het nieuwe beleidsplan dat het Filmfonds volgend jaar presenteert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden