Verslaggeverscolumn Ariejan Korteweg

Hoe de Staatkundig Gereformeerden wankelen tussen wet en moraal

Wat moet leidend zijn voor het handelen: de letter van de wet, of een gedeelde ethiek? Dat is de kwestie die SGP-voorzitter Peter Zevenbergen, en in zijn kielzog nog twee bestuursleden, de das omdeed.

Zevenbergen wist het antwoord wel. ‘Tja moraal…dat is voor iedereen iets anders, daar kan ik niet zoveel mee’, zei hij tegen het Nederlands Dagblad, als antwoord op de vraag of het moreel dubieus was om bovenop een goedbetaalde baan – Zevenbergen is schooldirecteur – ruim 1.400 euro per maand aan wachtgeld te incasseren.

Nu zit de SGP qua moraal – denk aan de doodstraf, positie van de vrouw, theocratie, homohuwelijk – wel vaker op een ander spoor dan de rest van het land. Maar dit keer school de morele tweespalt in de boezem van de partij. Zijn eigen directe achterban, die van De Banier, SGP-afdeling Alblasserdam, had het vertrouwen in Zevenbergen opgezegd.

Dat wachtgeldgedoe is het topje van de ijsberg. Dat daaronder een groot ongenoegen sluimerde, veroorzaakt door een vermolmde bestuurscultuur en veel achterstallig onderhoud, bleek toen naar buiten kwam hoe senior-SGP’ers een jonge medewerker van de VOE – een partijcommissie die politiek zendingswerk verzorgt –maltraiteerden. Die medewerker had de omgangsvormen binnen de VOE (snoepreisjes, intimiderend gedrag) bij de partijleiding aanhangig gemaakt. Niet eens als klokkenluider, hij hield z’n kritiek binnenskamers.

Peter Zevenbergen: ‘Moraal.... tja.’ Beeld ANP

Toen het interne onderzoek naar die affaire op straat belandde, stond de SGP ineens in het volle licht. Jongerenafdeling SGPJ vroeg het bestuur in te grijpen, het Wetenschappelijk Instituut stuurde een brandbrief. Landelijke media pakten het nieuws op; het Reformatorisch Dagblad, de krant voor eigen parochie, deed mee toen bleek dat de medewerker met betaald verlof naar huis was gestuurd. Een nooit eerder vertoonde stroom aan verhalen, roddels en interne memo's kwam los. Bijna altijd anoniem, de angst voor represailles is groot. App-berichten moesten na lezing worden verwijderd.

Wat zit de frustratie diep bij die SGP’ers, en niet bij de minsten. Alsof een steen, die een eeuwigheid in de schaduw van een oude eik lag, plotseling is omgekeerd. Zo kwam ik te weten dat de woordvoerder van het partijbestuur werk weigerde als het over de VOE ging. Dat de VOE op buitenlandse reisjes relaties meenam die geen woord Engels spraken. Dat de zoon van bestuurslid Peter den Boef zonder te solliciteren een baantje bij de eurofractie kreeg van Europarlementariër Bas Belder en nu officieel in Brussel woont, daar zelden is maar wel profiteert van een gunstige inkomstenbelasting. Dat Belder zelf na vijftien Brusselse jaren in 2014 een nieuwe termijn kreeg onder voorwaarde dat hij halverwege terug zou treden, maar die belofte aan zijn laars lapte. En dat wie het waagde over dit alles het hoofdbestuur te waarschuwen, werd weggeblaft.

’s Lands enige nog functionerende zuiltje. Beeld Foto ANP

Of het allemaal waar is, weet ik niet, al zeiden veel bronnen hetzelfde. Wat overeind blijft: dat ooit zo gesloten mannenbroederbolwerk vertoont grote scheuren. ‘Er heerst een angstcultuur’, vatte een vooraanstaand SGP’er de toestand samen, bang genoeg om niet met zijn naam in de krant te willen.

Pogingen om de zaak op orde te krijgen, verlopen zeldzaam onhandig. Een vergoelijkend bericht van het bestuur over de wachtgeldregeling moest – met een jaar vertraging – in een interne nieuwsbrief worden gerectificeerd. In de VOE-affaire werd eerst een mediator aangekondigd, later toch weer niet en inmiddels zijn twee mediators aan het werk, die wellicht in december met een rapport komen.

De Staatkundig Gereformeerden, ’s lands enige nog functionerende zuiltje met eigen advocaten, bakkers, dominees en accountants, staan op het punt van omvallen. Aan de top is amper nog leven; veel bestuurders zijn boven de 70, weigeren hun post te verlaten en houden elkaar in een old boys network de hand boven het hoofd. En aan de voet brokkelt het af; jonge SGP’ers zijn gevoelig voor het conservatieve cultuurchristendom van Baudet of voor wereldser partijen. Volgens de peilingen zou de SGP twee zetels halen. Wat als je er nu drie hebt een aderlating betekent.

Pus en etter moet uit de wonden. Beeld Foto ANP

Is er toekomst voor de 101-jarige SGP, dat is de vraag waar de partij inmiddels voor staat. Een prominente SGP’er weet wat gebeuren moet: ‘Het is een veel te klein kringetje van mensen die elkaar vaak ook kerkelijk kennen. De mastodonten moeten van hun plek.’ Een ander is nog plastischer: ‘De pus en etter moeten uit deze wonden.’

Interim-voorzitter Maarten van Leeuwen wil eerst de partij in rustiger vaarwater brengen. ‘Want dat is waar we altijd waren.’ Ook wil hij naar de partijorganisatie kijken, inclusief de zittingstermijn van bestuurders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden